Ўтириб ишлаш ва геморрой: офисда ўзингизни қандай ҳимоя қиласиз

2026-10-28

Ўтиришнинг ўзи геморройнинг асосий сабаби эмас, аммо кам ҳаракат ич қотиши ва кучанишга олиб келади.
Ҳар 30–60 дақиқада ўрнингиздан туринг: бир-икки дақиқа юриш ичак учун ҳам, веналар учун ҳам фойдали.
Клетчатка, сув ва ҳожатхонага телефонсиз, шошилмасдан бориш — олдини олишнинг асоси.
Мажлис сабабли ҳожатга боришни кечиктирманг: бу нажасни қаттиқлаштиради.
Орқа чиқарув тешигидан қон кеца, шифокорга кўрининг, қон кўп кеца, 103 га қўнғироқ қилинг.

Эрталаб — Тошкент тирбандлигида ярим соат машинада, кейин саккиз соат монитор қаршисида, тушлик ҳам ўша стол устида, кечқурун эса яна уйга йўл. Жума кунига келиб бутун ҳафтани ўтириб ўтказгандек туюласиз ва бу ҳақиқатга жуда яқин. Кейин эса ҳатто яқинларга айтишга ҳам ноқулай бўлган безовталик пайдо бўлади.

Офис ходимлари, ҳайдовчилар, бухгалтерлар ва дастурчилар орасида геморрой проктолог қабулида тез-тез кўтариладиган мавзу. Келинг, айбдор ростдан ҳам кресломи, ишдаги қайси одатлар ҳақиқатан зарар қилади ва касбни ўзгартирмасдан ўзингизни қандай ҳимоя қилиш мумкинлигини кўриб чиқамиз.

Геморрой нима ва нега у кам ҳаракат турмуш тарзини «яхши кўради»?

Геморроидал тугунлар — анал каналдаги нормал томир ёстиқчалари. Улар ҳар бир одамда бор ва ичакдаги нарсаларни ушлаб туришга ёрдам беради. Тугунлар катталашса, яллиғланса, қонаса ёки ташқарига чиқса, геморрой касалликка айланади.

Бунга олиб келадиган асосий омиллар азалдан маълум: ич қотиши ва кучаниш, унитазда узоқ ўтириш, рационда клетчатка камлиги, ҳомиладорлик, оғир юк кўтариш. Офис ҳаёти улардан бир нечтасини бирданига кучайтириши мумкин.

Ўтириб ишлаш геморройга сабаб бўлиши мумкинми?

Ҳалол жавоб: ўтиришнинг ўзи ва геморрой ўртасидаги тўғридан-тўғри боғлиқликни тадқиқотлар бир хилда тасдиқламайди. Кўп одамлар йиллар давомида офисда ишлайди ва ҳеч қандай муаммо сезмайди.

Аммо ўтириб ишлаш асосий хавф омиллари тез-тез ишга тушиши учун шароит яратади. Кам ҳаракат ичак фаолиятини секинлаштиради, нажас сийрак ва қаттиқ бўлиб қолади, кучаниш эса анал канал томирларидаги босимни оширади. Соатлаб ўтириш чаноқ соҳасидан қон оқиб кетишини қийинлаштиради, деб ҳам ҳисобланади, гарчи бунинг қатъий исботлари кам бўлса-да.

Шунинг учун ўзингизни креслодан эмас, ич қотиши, кучаниш ва соатлаб ҳаракацизликдан ҳимоя қилиш керак.

Офисдаги қайси одатлар кўпроқ зарар қилади?

Уйгача чидаш. Ҳожатга бориш истаги мажлис ёки йўлда пайдо бўлади ва кейинга қолдирилади. Вақт ўтиб, ичакдаги нажас зичлашади ва бўшаниш учун куч керак бўлади.
Ҳожатхонада телефон. Лентани варақлаш икки дақиқани ўн беш дақиқага айлантиради, унитазда узоқ ўтириш эса геморрой хавф омилларидан бири ҳисобланади.
Танаффуссиз ўтириш. Айниқса чорак охирида ёки муҳим муддат олдидан соатлар сезилмай ўтиб кетади.
Кам сув. Столда чой ва қаҳва doiм бор, сув шишаси эса камдан-кам.
Шошиб газак қилиш. Печене, сомса, оқ нон ва фастфудда клетчатка деярли йўқ.

Яхши хабар: бу одатларнинг ҳар бирини офисдан чиқмасдан фойдалироқ одат билан алмаштириш мумкин.

Иш кунини ўзингизни асрайдиган қилиб қандай ташкил қилиш мумкин?

Асосий қоида — тана ҳолатини тез-тез ўзгартириш. Ҳар 30–60 дақиқага эслатма қўйинг: ўрнингиздан туринг, кулергача юриб боринг, зинадан бир қават юқорига чиқинг, ҳамкасбингиз билан мессенжерда эмас, юзма-юз гаплашинг.

Зич, лекин қаттиқ бўлмаган ўриндиқли стулда ўтиринг: оёқ панжалари полда, тиззалар тахминан сон сатҳида бўлсин.
Имконият бўлса, ўтириб ва тик туриб ишлашни алмаштиринг — масалан, қўнғироқларга тик туриб жавоб беринг.
Ҳар соатда енгил бадантарбия қилинг: оёқ учига кўтарилиш, жойида юриш, гавдани эгиш ва буриш.
Кунига бир неча марта оралиқ ва думба мушакларини 5–10 мартадан юмшоқ қисиб бўшатинг — атрофдагилар буни сезмайди.
Тушлик танаффусининг ҳеч бўлмаса бир қисмини оёқда ўтказинг: овқатдан кейин 10–15 дақиқа сайр ҳазм учун ҳам фойдали.

Компютер ёнида бажариладиган машқлар учун кўпроқ ғоялар «Ўтириб ишлаш ва веналар: иш столида бажариладиган машқлар» мақоласида. Бу ҳаракатлар фақат оёқлар учун эмас: ҳар қандай фаоллик ичак ишига ҳам ёрдам беради.

Ишда нима ейиш ва ичиш керак?

Геморройни даволаш бўйича қўлланмалар клетчаткани биринчи ўринга қўяди: у нажасни юмшатади ва кучаниш заруратини камайтиради. Тадқиқотлар шарҳларига кўра, етарли миқдордаги ўсимлик толаси белгилар ва қон кетишини камайтиришга ёрдам беради.

Кун учун ўзингиз билан олма, нок, мандарин ёки бир ҳовуч қуруқ мева — ўрик қоқи, олхўри қоқи, анжир олинг.
Тушликка сабзавот ва дуккаклилар қўшинг: салат, сабзавотли шўрва, мош, нўхат, ловия.
Оқ пишириқлар ўрнига бутун донли нон ва бўтқаларни танланг.
Столда сув шишасини сақланг ва кун бўйи оз-оздан ичинг, айниқса чой ва қаҳвани кўп ичсангиз.

Клетчаткани аста-секин кўпайтиринг, акс ҳолда қорин дам бўлиши мумкин. Ични юмшоқ ва «ҳар эҳтимолга қарши» сурги дориларсиз қандай тартибга солиш ҳақида «Ич қотиши ва геморрой: ични зарарсиз қандай тартибга солиш мумкин» мақоласида ёзганмиз.

Ҳожатхонага қандай тўғри бориш керак?

Мажлис тугашига ярим соат қолган бўлса ҳам, ҳожатни кейинга қолдирманг.
Кучанманг ва узоқ ўтирманг: бир неча дақиқада натижа бўлмаса, туриб, кейинроқ қайтган яхши.
Телефонни эшик ортида қолдиринг.
Тиззалар чаноқдан баландроқ бўлиши учун оёқ остига кичик таглик қўйиш кўпчиликка бўшанишни енгиллаштиради.
Ҳожатдан кейин салқин сув билан юмшоқ ювининг ва терини қаттиқ қоғоз билан ишқаламасдан, сочиқ билан босиб қуритинг.

Белгилар пайдо бўлган бўлса, нима қилиш керак?

Геморройнинг илк белгиларини арзимас нарсага йўйиш осон: қоғозда озгина қип-қизил қон, қичишиш, стол ортидаги узун кундан кейин ёт жисм ёки оғирлик ҳисси. Ҳаммаси ўзи ўтиб кетишини кутманг — нималарга эътибор бериш ҳақида «Геморройнинг эътиборсиз қолдириб бўлмайдиган илк белгилари» мақоласида ёзганмиз.

Проктолог (колопроктолог) қабулига ёзилинг: кўрик кўп вақт олмайди ва назокат билан ўтказилади. Орқа чиқарув тешигидан ҳар қандай қон кетишини ичакнинг бошқа касалликларини истисно қилиш учун шифокорга кўрсатиш муҳим.

Агар шифокор ўткир геморройни тасдиқласа, даволаш таркибида венотоник воситани ҳам тавсия қилиши мумкин. Йўриқномага кўра, Флебодиа 600 ўткир геморройни симптоматик даволаш учун кўрсатилган: одатда кунига 2–3 таблетка овқат пайтида; бир неча кунлик даволашдан кейин ҳам белгилар сақланиб қолса, шифокорга мурожаат қилиш керак. Батафсил — расмий йўриқномада. Қўллашдан олдин йўриқнома билан танишиб чиқинг ва мутахассис билан маслаҳатлашинг.

Энг муҳими — ҳаракат ва ўзингизга эътибор

Офис иши албатта геморрой билан тугаши шарт эмас. Мунтазам танаффус, столдаги сув шишаси, печене ўрнига мева ва ҳожатхонага хотиржам муносабат — вақт ўтиб сезиларли натижа берадиган оддий нарсалар. Эртагаёқ бир қадамдан бошланг: столдан туриш ва бир стакан сув ичиш учун эслатма қўйинг.

Manbalar: 1. van Tol RR, Kleijnen J, Watson AJM, et al. European Society of ColoProctology: guideline for haemorrhoidal disease. Colorectal Dis. 2020;22(6):650–662. 2. Alonso-Coello P, Mills E, Heels-Ansdell D, et al. Fiber for the treatment of hemorrhoids complications: a systematic review and meta-analysis. Am J Gastroenterol. 2006;101(1):181–188. 3. Flebodia 600 preparatini tibbiyotda qo'llash bo'yicha yo'riqnoma (O'zbekiston Respublikasi).

Геморрой ўтириб ишлашдан бўлиши ростми?

Ўтиришнинг ўзи асосий сабаб эмас ва тўғридан-тўғри боғлиқлик ҳақидаги маълумотлар бир хил эмас. Аммо кам ҳаракат ич қотиши ва кучанишга олиб келади, булар эса тан олинган хавф омиллари.

Столдан қанчалик тез-тез туриш керак?

Қулай мўлжал — ҳар 30–60 дақиқада камида бир-икки дақиқага. Юриб келинг, зинадан чиқинг ёки бир неча марта оёқ учига кўтарилинг.

Ҳалқа ёстиқ геморройда ёрдам берадими?

Қўзғалиш пайтида у оғриқли соҳага босимни камайтириши мумкин, лекин олдини олишдаги фойдаси исботланмаган. Мунтазам ҳаракат қилиш ва ич қотишидан сақланиш муҳимроқ.

Геморрой билан қайси шифокорга бориш керак?

Проктолог (колопроктолог)га. Дарҳол ёзилишнинг иложи бўлмаса, терапевтдан бошланг — у кўрик ўтказиб, керак бўлса мутахассисга йўналтиради.