O'tirib ishlash va gemorroy: ofisda o'zingizni qanday himoya qilasiz

2026-10-28

• O'tirishning o'zi gemorroyning asosiy sababi emas, ammo kam harakat ich qotishi va kuchanishga olib keladi.
• Har 30–60 daqiqada o'rningizdan turing: bir-ikki daqiqa yurish ichak uchun ham, venalar uchun ham foydali.
• Kletchatka, suv va hojatxonaga telefonsiz, shoshilmasdan borish — oldini olishning asosi.
• Majlis sababli hojatga borishni kechiktirmang: bu najasni qattiqlashtiradi.
• Orqa chiqaruv teshigidan qon ketsa, shifokorga ko'rining, qon ko'p ketsa, 103 ga qo'ng'iroq qiling.

Ertalab — Toshkent tirbandligida yarim soat mashinada, keyin sakkiz soat monitor qarshisida, tushlik ham o'sha stol ustida, kechqurun esa yana uyga yo'l. Juma kuniga kelib butun haftani o'tirib o'tkazgandek tuyulasiz va bu haqiqatga juda yaqin. Keyin esa hatto yaqinlarga aytishga ham noqulay bo'lgan bezovtalik paydo bo'ladi.

Ofis xodimlari, haydovchilar, buxgalterlar va dasturchilar orasida gemorroy proktolog qabulida tez-tez ko'tariladigan mavzu. Keling, aybdor rostdan ham kreslomi, ishdagi qaysi odatlar haqiqatan zarar qiladi va kasbni o'zgartirmasdan o'zingizni qanday himoya qilish mumkinligini ko'rib chiqamiz.

Gemorroy nima va nega u kam harakat turmush tarzini «yaxshi ko'radi»?

Gemorroidal tugunlar — anal kanaldagi normal tomir yostiqchalari. Ular har bir odamda bor va ichakdagi narsalarni ushlab turishga yordam beradi. Tugunlar kattalashsa, yallig'lansa, qonasa yoki tashqariga chiqsa, gemorroy kasallikka aylanadi.

Bunga olib keladigan asosiy omillar azaldan ma'lum: ich qotishi va kuchanish, unitazda uzoq o'tirish, ratsionda kletchatka kamligi, homiladorlik, og'ir yuk ko'tarish. Ofis hayoti ulardan bir nechtasini birdaniga kuchaytirishi mumkin.

O'tirib ishlash gemorroyga sabab bo'lishi mumkinmi?

Halol javob: o'tirishning o'zi va gemorroy o'rtasidagi to'g'ridan-to'g'ri bog'liqlikni tadqiqotlar bir xilda tasdiqlamaydi. Ko'p odamlar yillar davomida ofisda ishlaydi va hech qanday muammo sezmaydi.

Ammo o'tirib ishlash asosiy xavf omillari tez-tez ishga tushishi uchun sharoit yaratadi. Kam harakat ichak faoliyatini sekinlashtiradi, najas siyrak va qattiq bo'lib qoladi, kuchanish esa anal kanal tomirlaridagi bosimni oshiradi. Soatlab o'tirish chanoq sohasidan qon oqib ketishini qiyinlashtiradi, deb ham hisoblanadi, garchi buning qat'iy isbotlari kam bo'lsa-da.

Shuning uchun o'zingizni kreslodan emas, ich qotishi, kuchanish va soatlab harakatsizlikdan himoya qilish kerak.

Ofisdagi qaysi odatlar ko'proq zarar qiladi?

• Uygacha chidash. Hojatga borish istagi majlis yoki yo'lda paydo bo'ladi va keyinga qoldiriladi. Vaqt o'tib, ichakdagi najas zichlashadi va bo'shanish uchun kuch kerak bo'ladi.
• Hojatxonada telefon. Lentani varaqlash ikki daqiqani o'n besh daqiqaga aylantiradi, unitazda uzoq o'tirish esa gemorroy xavf omillaridan biri hisoblanadi.
• Tanaffussiz o'tirish. Ayniqsa chorak oxirida yoki muhim muddat oldidan soatlar sezilmay o'tib ketadi.
• Kam suv. Stolda choy va qahva doim bor, suv shishasi esa kamdan-kam.
• Shoshib gazak qilish. Pechenye, somsa, oq non va fastfudda kletchatka deyarli yo'q.

Yaxshi xabar: bu odatlarning har birini ofisdan chiqmasdan foydaliroq odat bilan almashtirish mumkin.

Ish kunini o'zingizni asraydigan qilib qanday tashkil qilish mumkin?

Asosiy qoida — tana holatini tez-tez o'zgartirish. Har 30–60 daqiqaga eslatma qo'ying: o'rningizdan turing, kulergacha yurib boring, zinadan bir qavat yuqoriga chiqing, hamkasbingiz bilan messenjerda emas, yuzma-yuz gaplashing.

1. Zich, lekin qattiq bo'lmagan o'rindiqli stulda o'tiring: oyoq panjalari polda, tizzalar taxminan son sathida bo'lsin.
2. Imkoniyat bo'lsa, o'tirib va tik turib ishlashni almashtiring — masalan, qo'ng'iroqlarga tik turib javob bering.
3. Har soatda yengil badantarbiya qiling: oyoq uchiga ko'tarilish, joyida yurish, gavdani egish va burish.
4. Kuniga bir necha marta oraliq va dumba mushaklarini 5–10 martadan yumshoq qisib bo'shating — atrofdagilar buni sezmaydi.
5. Tushlik tanaffusining hech bo'lmasa bir qismini oyoqda o'tkazing: ovqatdan keyin 10–15 daqiqa sayr hazm uchun ham foydali.

Kompyuter yonida bajariladigan mashqlar uchun ko'proq g'oyalar «O'tirib ishlash va venalar: ish stolida bajariladigan mashqlar» maqolasida. Bu harakatlar faqat oyoqlar uchun emas: har qanday faollik ichak ishiga ham yordam beradi.

Ishda nima yeyish va ichish kerak?

Gemorroyni davolash bo'yicha qo'llanmalar kletchatkani birinchi o'ringa qo'yadi: u najasni yumshatadi va kuchanish zaruratini kamaytiradi. Tadqiqotlar sharhlariga ko'ra, yetarli miqdordagi o'simlik tolasi belgilar va qon ketishini kamaytirishga yordam beradi.

• Kun uchun o'zingiz bilan olma, nok, mandarin yoki bir hovuch quruq meva — o'rik qoqi, olxo'ri qoqi, anjir oling.
• Tushlikka sabzavot va dukkaklilar qo'shing: salat, sabzavotli sho'rva, mosh, no'xat, loviya.
• Oq pishiriqlar o'rniga butun donli non va bo'tqalarni tanlang.
• Stolda suv shishasini saqlang va kun bo'yi oz-ozdan iching, ayniqsa choy va qahvani ko'p ichsangiz.

Kletchatkani asta-sekin ko'paytiring, aks holda qorin dam bo'lishi mumkin. Ichni yumshoq va «har ehtimolga qarshi» surgi dorilarsiz qanday tartibga solish haqida «Ich qotishi va gemorroy: ichni zararsiz qanday tartibga solish mumkin» maqolasida yozganmiz.

Hojatxonaga qanday to'g'ri borish kerak?

• Majlis tugashiga yarim soat qolgan bo'lsa ham, hojatni keyinga qoldirmang.
• Kuchanmang va uzoq o'tirmang: bir necha daqiqada natija bo'lmasa, turib, keyinroq qaytgan yaxshi.
• Telefonni eshik ortida qoldiring.
• Tizzalar chanoqdan balandroq bo'lishi uchun oyoq ostiga kichik taglik qo'yish ko'pchilikka bo'shanishni yengillashtiradi.
• Hojatdan keyin salqin suv bilan yumshoq yuvining va terini qattiq qog'oz bilan ishqalamasdan, sochiq bilan bosib quriting.

Belgilar paydo bo'lgan bo'lsa, nima qilish kerak?

Gemorroyning ilk belgilarini arzimas narsaga yo'yish oson: qog'ozda ozgina qip-qizil qon, qichishish, stol ortidagi uzun kundan keyin yot jism yoki og'irlik hissi. Hammasi o'zi o'tib ketishini kutmang — nimalarga e'tibor berish haqida «Gemorroyning e'tiborsiz qoldirib bo'lmaydigan ilk belgilari» maqolasida yozganmiz.

Proktolog (koloproktolog) qabuliga yoziling: ko'rik ko'p vaqt olmaydi va nazokat bilan o'tkaziladi. Orqa chiqaruv teshigidan har qanday qon ketishini ichakning boshqa kasalliklarini istisno qilish uchun shifokorga ko'rsatish muhim.

Agar shifokor o'tkir gemorroyni tasdiqlasa, davolash tarkibida venotonik vositani ham tavsiya qilishi mumkin. Yo'riqnomaga ko'ra, Flebodia 600 o'tkir gemorroyni simptomatik davolash uchun ko'rsatilgan: odatda kuniga 2–3 tabletka ovqat paytida; bir necha kunlik davolashdan keyin ham belgilar saqlanib qolsa, shifokorga murojaat qilish kerak. Batafsil — rasmiy yo'riqnomada. Qo'llashdan oldin yo'riqnoma bilan tanishib chiqing va mutaxassis bilan maslahatlashing.

Eng muhimi — harakat va o'zingizga e'tibor

Ofis ishi albatta gemorroy bilan tugashi shart emas. Muntazam tanaffus, stoldagi suv shishasi, pechenye o'rniga meva va hojatxonaga xotirjam munosabat — vaqt o'tib sezilarli natija beradigan oddiy narsalar. Ertagayoq bir qadamdan boshlang: stoldan turish va bir stakan suv ichish uchun eslatma qo'ying.

Manbalar: 1. van Tol RR, Kleijnen J, Watson AJM, et al. European Society of ColoProctology: guideline for haemorrhoidal disease. Colorectal Dis. 2020;22(6):650–662. 2. Alonso-Coello P, Mills E, Heels-Ansdell D, et al. Fiber for the treatment of hemorrhoids complications: a systematic review and meta-analysis. Am J Gastroenterol. 2006;101(1):181–188. 3. Flebodia 600 preparatini tibbiyotda qo'llash bo'yicha yo'riqnoma (O'zbekiston Respublikasi).

• Tashqi gemorroy: belgilari va uni ichki gemorroydan qanday ajratish mumkin
• Ayollarda gemorroy: o'ziga xos jihatlari, sabablari va nozik savollar
• O'tkir gemorroy: davolash va dastlabki 48 soatda nima qilish kerak