Бугунги кунда варикозни даволаш: компрессиядан кам инвазив усулларгача

2026-11-11

• Варикозни ҳар қандай даволаш флеболог кўриги ва веналарни ултратовушли дуплекс сканерлашдан бошланади.
• Компрессия, ҳаракат ва венотониклар белгиларни енгиллаштиради, аммо кенгайган веналарни йўқотмайди.
• Касал веналар бугун кўпинча ичкаридан ёпилади: лазер, радиочастотали энергия ёки склеротерапия билан.
• Кўпчилик муолажалар амбулатор тарзда, маҳаллий оғриқсизлантириш билан ўтказилади, кейин дарҳол юриш мумкин.
• Варикоз — сурункали ҳолат: даволашдан кейин ҳаракат ва флебологда мунтазам кўрикдан ўтиш муҳим.

Бир неча ўн йил олдин «варикоз» сўзи кўпчилик учун шифохона, умумий наркоз ва оёқлардаги узун чандиқларни англатарди. Шунинг учун одамлар малҳам ва бувижонлар рецептларига умид боғлаб, шифокорга боришни йиллар давомида кечиктиргани ажабланарли эмас.

Бугун варикозни даволаш бутунлай бошқача. Кўпчилик муолажалар маҳаллий оғриқсизлантириш остида тешик орқали бажарилади ва бемор ўша куниёқ уйига кетади. Қандай усуллар борлиги, улар нимаси билан фарқ қилиши ва нега усулни шифокор билан бирга танлаш кераклиги ҳақида гаплашамиз.

Варикозни даволаш нимадан бошланади?

Аниқ ташхисдан. Флеболог шикоятларни сўрайди, оёқларни тик турган ҳолатда кўради ва ултратовушли дуплекс сканерлашга йўллайди. Бу текширув қайси веналар ва клапанлар нотўғри ишлаётганини, қоннинг тескари оқими қаердан бошланишини ва тромблар бор-йўқлигини кўрсатади. Бундай «харита»сиз мос усулни танлаб бўлмайди. Текширув қандай ўтишини «Оёқ веналари УЗИ» мақоласида айтиб берганмиз.

Даволаш мақсадини тушуниш ҳам муҳим. Баъзилар учун бу оғирлик ва шишни енгиллаштириш, бошқалар учун асоратларнинг олдини олиш, яна бошқалар учун оёқларнинг кўриниши. Шифокор қайси йўлни таклиф қилиши мақсад, касаллик босқичи, ёш ва умумий саломатликка боғлиқ.

Консерватив даволаш: у нимага қодир ва нимага қодир эмас?

Консерватив чоралар кенгайган веналарни йўқотмайди, аммо белгиларни камайтиришга ёрдам беради ва ҳар қандай босқичда оёқларни қўллаб-қувватлайди. Улар муолажага ҳали тайёр бўлмаганларга ҳам, муолажа тўғри келмайдиганларга ҳам тавсия этилади.

• Ҳаракат. Юриш, сузиш, велосипед ва болдир машқлари болдирнинг мушак насосини ишга туширади.
• Оёқларни кўтариб дам олиш ва вазнни назорат қилиш.
• Компрессион трикотаж. У шиш ва оғирликни камайтиради, кўпинча муолажалардан кейин тайинланади. Компрессия синфини шифокор танлайди, артерияларнинг айрим касалликларида эса компрессия мумкин эмас. Маҳсулотни қандай танлаш «Компрессион трикотаж: синф ва ўлчамни қандай танлаш керак» мақоласида айтилган.
• Венотоник препаратлар. Халқаро тавсиялар уларни бошқа чораларга қўшимча равишда оғриқ, оғирлик ва шишни камайтириш учун қўллашга йўл қўяди.

Флебодиа 600 (диосмин 600 мг) — рецепциз бериладиган венотоник препарат бўлиб, йўриқномага кўра оёқлардаги лимфовеноз етишмовчилик белгилари: оғирлик ва чарчоқ, оғриқ, безовта оёқлар синдромини бартараф этиш учун қўлланилади. Одатда кунига 1 таблетка овқат пайтида қабул қилинади, курс одатда 2 ой давом этади; белгилар 2 ҳафта ичида камаймаса, шифокорга мурожаат қилиш керак. Батафсил — расмий йўриқномада. Қўллашдан олдин йўриқнома билан танишиб чиқинг ва мутахассис билан маслаҳатлашинг.

Склеротерапия: «венага укол» қандай ишлайди?

Склеротерапияда шифокор ингичка игна билан венага махсус препарат — склерозант юборади. У томирнинг ички деворини шикастлайди, вена ёпишиб қолади ва вақт ўтиши билан сўрилиб кетади, қон эса соғлом веналар орқали оқади.

• Суюқ склеротерапия одатда томир юлдузчалари ва майда ретикуляр веналар учун қўлланилади. Юлдузчалар ҳақида батафсил — «Оёқлардаги томир юлдузчалари» мақоласида.
• УЗИ назорати остидаги кўпикли склеротерапия каттароқ веналар учун ҳам қўлланилади: препарат томир деворига яхшироқ тегадиган кўпикка айлантирилади.

Муолажа наркозсиз ва кесикларсиз ўтади, аммо кўпинча бир неча сеанс керак бўлади. Улардан кейин кўкаришлар, терининг вақтинчалик пигментацияси, вена бўйлаб қаттиқлашишлар бўлиши мумкин — шифокор уларни қандай кузатишни айтиб беради.

Эндовеноз усуллар: лазер ва радиочастотали облитерация

Агар қоннинг тескари оқими йирик тери ости венаси бўйлаб бўлса, бугун кўпинча эндовеноз термооблитерация қўлланилади. Тешик орқали венага ингичка катетер ёки ёруғлик ўтказгич киритилади, вена атрофида маҳаллий анестетик эритмасидан «ёстиқ» ҳосил қилинади, сўнгра девор ичкаридан лазер ёки радиочастотали энергия билан қиздирилади. Вена ёпилади ва аста-секин ингичка тортмага айланади.

Британиянинг НИЦЕ ва Европанинг ЭСВС тавсиялари термооблитерацияни йирик тери ости веналари етишмовчилиги бўлган кўпчилик беморлар учун афзал вариант деб атайди. Иссиқликсиз усуллар ҳам бор — масалан, венани махсус тиббий елим билан ёпиш. Улар оғриқсизлантирувчи «ёстиқ»ни талаб қилмайди, лекин ҳаммага ҳам тўғри келмайди.

Қачон барибир операция керак?

Венани кесиклар орқали классик олиб ташлаш бугун аввалгига қараганда анча кам керак бўлади. У кам инвазив усуллар тўғри келмаганда, масалан, веналар тузилишининг ўзига хослиги сабабли бажарилади. Алоҳида эгри-бугри ирмоқлар кўпинча 1–2 мм ли тешиклар орқали олиб ташланади. Бу минифлебектомия деб аталади ва кўпинча лазер ёки радиочастотали облитерация билан бирга қўлланилади.

Кўпчиликни бир савол қийнайди: венани олиб ташласа, қон қаерга боради? Касал вена барибир ўз вазифасини бажара олмайди ва фақат қон қайтишига халақит беради. У ёпилгандан кейин қон соғлом чуқур ва тери ости веналари орқали йўналади.

Тикланиш ҳақида нималарни билиш муҳим?

Замонавий усуллар одатий ҳаётга тез қайтишга мўлжалланган. Беморни одатда қуйидагилар кутади:

• кўпчилик кам инвазив муолажалар амбулатор тарзда, маҳаллий оғриқсизлантириш билан ўтказилади ва дарҳол юриш мумкин;
• юриш — тикланишнинг мажбурий қисми, узоқ ётиш режими керак эмас;
• шифокор муолажадан кейин бир муддат компрессион трикотаж кийишни тавсия қилиши мумкин;
• кўкаришлар, тортишиш ҳисси ва вена бўйлаб кичик қаттиқлашишлар одатда бир неча ҳафта ичида ўз-ўзидан ўтиб кетади;
• спорт, ҳаммом ва парвозларга қачон қайтиш мумкинлигини даволашни ўтказган шифокор айтади.

Ёдда тутинг: варикоз — сурункали ҳолат. Муваффақиятли даволашдан кейин ҳам вақт ўтиши билан янги кенгайган веналар пайдо бўлиши мумкин, шунинг учун фаол турмуш тарзини сақлаш ва вақти-вақти билан флебологга кўриниб туриш фойдали.

Варикозни даволаш ҳақидаги афсоналар

Веналарни даволаш атрофида ҳамон кўп нотўғри тасаввурлар бор. Энг кўп учрайдиганларини кўриб чиқамиз:

• «Малҳам ва халқ воситалари веналарни йўқотади». Кремлар вақтинча енгиллик бериши мумкин, аммо кенгайган веналарни бартараф этмайди.
• «Веналар жуда катталашгандагина даволаш керак». Қарор фақат веналар ўлчамига эмас, шикоятлар ва УЗИ маълумотларига боғлиқ. Шикоятлар пайдо бўлиши билан шифокорга мурожаат қилган маъқул — шунда даволашни хотиржам режалаштириш осонроқ.
• «Муолажадан кейин ҳафталаб ётишга тўғри келади». Аксинча, замонавий усуллар эрта юришни назарда тутади.

Қисқача хулоса

Бугунги кунда варикозни даволаш — қўрқинчли операция эмас, балки бир нечта эҳтиёткор усулдан танлов: компрессия ва венотониклардан тортиб склеротерапия, лазер ва радиочастотали облитерациягача. Мос вариантни флеболог кўриги ва веналар УЗИ кўрсатиб беради. Шифокор билан суҳбатни кечиктирманг: у қанча эрта бўлса, оёқлардаги енгилликни узоқ йиллар сақлаш шунча осон.

Manbalar: 1. De Maeseneer MG, Kakkos SK, Aherne T, et al. ESVS 2022 Clinical Practice Guidelines on the Management of Chronic Venous Disease of the Lower Limbs. Eur J Vasc Endovasc Surg. 2022;63(2):184–267. 2. National Institute for Health and Care Excellence (NICE). Varicose veins: diagnosis and management. Clinical guideline CG168, 2013. 3. Flebodia 600 preparatini tibbiyotda qo'llash bo'yicha yo'riqnoma (O'zbekiston Respublikasi).

• Аёлларда кичик чаноқ варикози: нималарга эътибор бериш керак
• Сурункали веноз етишмовчилик: бу нима ва қандай намоён бўлади
• Ҳомиладорликда варикоз: веналар нега азият чекади ва нима ёрдам беради