Анал ёриқ ёки геморрой: қандай фарқлаш мумкин
- Анал ёриқ — орқа чиқарув тешиги қопламасининг йиртилиши, геморрой — қон томир тугунларининг катталашиши.
- Ёриқ учун ҳожат пайтида ва ундан кейин ўткир кесувчи оғриқ, ички геморрой учун оғриқсиз қон кетиши хос.
- Иккала муаммони кўпинча қаттиқ нажас ва кучаниш қўзғатади, шунинг учун ёрдам асоси умумий: клетчатка, сув.
- Янги ёриқ кўпинча бир неча ҳафтада битади, сурункали ёриқ эса проктолог давосини талаб қилади.
- Кўп қон кетиши, қора нажас, иситма ва кучли тепувчи оғриқ — шошилинч шифокорга мурожаат қилиш учун сабаб.
Ҳожатхонага бориш синовга айланади: гўё нимадир кесаётгандек кескин оғриқ, қоғозда бир неча томчи қип-қизил қон, кейин эса узоқ вақт зирқираб, ачишиб туради. Кўпчиликнинг хаёлига биринчи бўлиб «геморрой бўлса керак» деган фикр келади. Баъзан шундай, лекин ҳар doiм эмас.
Жуда ўхшаш шикоятларни анал ёриқ — орқа чиқарув тешиги соҳасидаги кичик йиртиқ ҳам беради. Бу ҳолатлар кўпинча адаштирилади, гарчи уларда ёрдам турлича бўлса ҳам. Келинг, анал ёриқни геморройдан қандай фарқлаш, дастлабки кунларда нима ёрдам бериши ва нега проктолог кўригисиз иш битмаслигини кўриб чиқамиз.
Анал ёриқ нима ва геморрой нима?
Анал ёриқ — анал каналнинг юпқа қопламасидаги бўйлама йиртиқ. Кўпинча у қаттиқ ва ҳажмли нажас чиққанда, камроқ ҳолларда тез-тез суюқ ич келганда пайдо бўлади. Одатда ёриқ орқа деворда, думғаза томонда жойлашади. Ҳар сафар ҳожатхонага борганда яра таъсирланади, сфинктер мушаги эса жавобан қисқариб, спазмга учрайди, шу сабабли ёриқ секинроқ битади.
Геморрой — ҳар бир инсоннинг анал каналида бўладиган қон томир ёстиқчаларининг катталашиши ва силжиши. Ички тугунлар юқорироқда жойлашади ва одатда оғримайди, ташқи тугунлар эса орқа чиқарув тешиги четидаги тери остида бўлади. Улар орасидаги фарқ ҳақида батафсил — «Ташқи ва ички геморрой: қандай фарқлаш мумкин» мақоласида.
Оғриқ қандай фарқ қилади?
Оғриқнинг хусусияти — асосий ишора.
- Анал ёриқда оғриқ ўткир, кесувчи, «шиша билан кесгандек» бўлади. У ҳожат пайтида пайдо бўлади ва кейин бир неча дақиқадан бир неча соатгача давом этиши мумкин. Кўпчилик ҳожатхонадан қўрқиб, уни кечиктира бошлайди, бу эса ич қотишини фақат кучайтиради.
- Ички геморрой одатда оғримайди. Кўпроқ ноқулайлик, қичишиш, ич тўлиқ бўшамагандек туйғу, кучанганда тугунларнинг тушиб чиқиши безовта қилади.
- Ташқи тугун тромбозида тўсатдан doiмий оғриқ ва орқа чиқарув тешиги четида ҳожат пайти билан боғлиқ бўлмаган қаттиқ, оғриқли бўртма пайдо бўлади.
Қон кетиши қандай фарқ қилади?
Қон ёриқда ҳам, геморройда ҳам бўлади, аммо бироз бошқача кўринади.
- Ёриқда қон одатда кам бўлади: ҳожатхона қоғозида ёки нажас юзасида қизил чизиқлар, деярли ҳар doiм оғриқ билан бирга.
- Ички геморройда ҳам қон оч қизил, лекин кўпроқ бўлиши мумкин: ҳожатдан кейин унитазга томчилаб ёки сачраб тушади, кўпинча ҳеч қандай оғриқсиз.
Иккала ҳолатда ҳам қон оч рангда, чунки манба чиқиш жойига яқин. Тўқ рангли қон, лахталар, қора нажас ёки нажас билан аралашган қон бошқа манбадан дарак беради ва шошилинч текширувни талаб қилади.
Яна қайси белгилар мўлжал олишга ёрдам беради?
Оғриқ ва қондан ташқари қуйидаги тафсилотларга эътибор беринг:
- Бўртма ёки дўмбоқча. Ўзи ёки қўл билан жойига қайтадиган тушиб чиқувчи тугунлар геморройга хос. Узоқ давом этган, сурункали ёриқ четида эса кичик тери «қўриқчи» дўмбоқчаси шаклланиши мумкин, уни ташқи тугун деб адаштириш осон.
- Қичишиш ва шиллиқ. Кўпроқ геморройда бўлади, гарчи ёриқда ҳам учраши мумкин бўлса-да.
- Давомийлик. Янги ёриқ эҳтиёткор парваришда кўпинча бир неча ҳафтада битади. Ҳар ҳожатдаги оғриқ 6–8 ҳафтадан ортиқ давом эца, ёриқ сурункали ҳисобланади.
- Бирга келиши. Ёриқ ва геморрой кўпинча бир вақтда учрайди, чунки уларнинг сабаблари умумий.
Бундай таққослаш шифокорга нимани айтиш кераклигини тушунишга ёрдам беради, аммо бирини иккинчисидан аниқ фарқлаш фақат кўрикда мумкин.
Дастлабки кунларда нима қилиш керак?
Шифокор қабулини кутаётганингизда ёриқ ва геморройда ёрдам асоси умумий — нажасни юмшатиш ва таъсирланишни камайтириш.
- Рационга клетчатка қўшинг: сабзавотлар, мевалар, дуккаклилар, бутун донли ёрмалар. Буни одатий ўзбек таомлари ёрдамида қандай қилиш «Геморройда клетчатка» мақоласида айтилган.
- Кун давомида етарли сув ичинг.
- Чақириқни кечиктирманг, кучанманг ва ҳожатхонада узоқ ўтирманг.
- Ҳожатдан кейин қуруқ қоғоз ўрнига илиқ сув билан ювинг ва терини юмшоқ сочиқ билан артиб қуритинг.
- 10–15 дақиқалик илиқ ўтирма ванналар кўпчиликка сфинктерни бўшаштириш ва оғриқни камайтиришга ёрдам беради, айниқса ёриқда.
Нажас қаттиқлигича қолса, шифокор ёки фармацевт юмшоқ ич юмшатувчи воситани танлаб бериши мумкин. Сурункали ич қотиши орқа чиқарув тешиги учун нега бунчалик зарарли эканини «Ич қотиши ва геморрой» мақоласида батафсил тушунтирганмиз.
Шифокор ёриқ ва геморройни қандай даволайди?
Проктолог суҳбат ва кўрикдан бошлайди. Ёриқ туфайли оғриқ кучли бўлса, кўрик имкон қадар эҳтиёткорлик билан ўтказилади, айрим текширувлар эса оғриқ босилгунча қолдирилади. Керак бўлса, бошқа касалликларни истисно қилиш учун шифокор аноскопия ёки колоноскопия тайинлайди.
- Ўткир ёриқ кўпинча юмшоқ нажас, ванналар ва шифокор тайинлайдиган маҳаллий воситалар фонида битади.
- Сурункали ёриқда сфинктерни бўшаштирувчи препаратлар, улар ёрдам бермаса, кам инвазив ёки жарроҳлик даволаш қўлланилади.
- Геморройда босқичига қараб консерватив даволаш, кам инвазив муолажалар (масалан, латекс ҳалқалар билан лигирлаш) ёки операция қўлланилади.
Муҳим: геморрой учун малҳам ва шамчалар ҳар doiм ҳам ёриққа тўғри келмайди ва аксинча. Шунинг учун даволашни интернетдаги маслаҳатга қараб эмас, кўрикдан кейин танлаган маъқул.
Қачон шифокорга шошилинч бориш керак?
Орқа чиқарув тешигидан ҳар қандай қон кеца, ҳожатдаги оғриқ бир-икки ҳафтадан ортиқ давом эца ёки белгилар такрорланса, проктологга ёзилиш керак. Ўрта ва катта ёшдаги одамлар, шунингдек қариндошлари орасида ичак саратони бўлганлар ташрифни айниқса кечиктирмаслиги лозим.
Қисқача хулоса
Анал ёриқ ва геморрой ўхшаш, лекин бир хил эмас: ёриқ ҳожат пайтида кесади ва ачиштиради, ички геморрой эса кўпинча оғриқсиз қонайди. Қувонарли томони шундаки, уларда ёрдам асоси умумий ва бажариш осон: юмшоқ нажас, сув, клетчатка ва эҳтиёткор гигиена. Аниқ жавоб ва мос даволашни проктолог беради — уялиб ташрифни кечиктирманг, шифокор учун бу оддий кундалик иш.
Manbalar: 1. van Tol RR, Kleijnen J, Watson AJM, et al. European Society of ColoProctology: guideline for haemorrhoidal disease. Colorectal Dis. 2020;22(6):650–662. 2. Davis BR, Lee-Kong SA, Migaly J, Feingold DL, Steele SR. The American Society of Colon and Rectal Surgeons Clinical Practice Guidelines for the Management of Hemorrhoids. Dis Colon Rectum. 2018;61(3):284–292.
Бу геморрой эмас, ёриқ эканини қандай билиш мумкин?
Анал ёриқ учун ҳожат пайтида ва ундан кейин ўткир кесувчи оғриқ ва қоғозда озгина қизил қон хос. Ички геморрой эса кўпинча оғриқсиз қонайди. Уларни аниқ фарқлашни фақат проктолог кўрикда қила олади.
Анал ёриқ қанча вақтда битади?
Юмшоқ нажас ва эҳтиёткор парваришда янги ёриқ кўпинча бир неча ҳафтада битади. Оғриқ 6–8 ҳафтадан ортиқ сақланса, ёриқ сурункали ҳисобланади ва проктолог давосини талаб қилади.
Ёриқ ва геморрой бир вақтда бўлиши мумкинми?
Ҳа, бу тез-тез учрайди, чунки уларнинг сабаблари умумий — ич қотиши, қаттиқ нажас ва кучаниш. Шунинг учун шифокор сизни кўриб, иккала муаммо учун даволаш танлаши муҳим.
Анал ёриқни геморрой малҳамлари билан даволаш мумкинми?
Ҳар doiм эмас: геморрой воситалари ва ёриқни битирувчи препаратлар турлича таъсир қилади. Аввал айнан сизнинг ҳолатингизга мос даволашни танлайдиган проктологга учрашган маъқул.