Anal yoriq yoki gemorroy: qanday farqlash mumkin

2026-11-09

Anal yoriq — orqa chiqaruv teshigi qoplamasining yirtilishi, gemorroy — qon tomir tugunlarining kattalashishi.
Yoriq uchun hojat paytida va undan keyin o'tkir kesuvchi og'riq, ichki gemorroy uchun og'riqsiz qon ketishi xos.
Ikkala muammoni ko'pincha qattiq najas va kuchanish qo'zg'atadi, shuning uchun yordam asosi umumiy: kletchatka, suv.
Yangi yoriq ko'pincha bir necha haftada bitadi, surunkali yoriq esa proktolog davosini talab qiladi.
Ko'p qon ketishi, qora najas, isitma va kuchli tepuvchi og'riq — shoshilinch shifokorga murojaat qilish uchun sabab.

Hojatxonaga borish sinovga aylanadi: go'yo nimadir kesayotgandek keskin og'riq, qog'ozda bir necha tomchi qip-qizil qon, keyin esa uzoq vaqt zirqirab, achishib turadi. Ko'pchilikning xayoliga birinchi bo'lib «gemorroy bo'lsa kerak» degan fikr keladi. Ba'zan shunday, lekin har doim emas.

Juda o'xshash shikoyatlarni anal yoriq — orqa chiqaruv teshigi sohasidagi kichik yirtiq ham beradi. Bu holatlar ko'pincha adashtiriladi, garchi ularda yordam turlicha bo'lsa ham. Keling, anal yoriqni gemorroydan qanday farqlash, dastlabki kunlarda nima yordam berishi va nega proktolog ko'rigisiz ish bitmasligini ko'rib chiqamiz.

Anal yoriq nima va gemorroy nima?

Anal yoriq — anal kanalning yupqa qoplamasidagi bo'ylama yirtiq. Ko'pincha u qattiq va hajmli najas chiqqanda, kamroq hollarda tez-tez suyuq ich kelganda paydo bo'ladi. Odatda yoriq orqa devorda, dumg'aza tomonda joylashadi. Har safar hojatxonaga borganda yara ta'sirlanadi, sfinkter mushagi esa javoban qisqarib, spazmga uchraydi, shu sababli yoriq sekinroq bitadi.

Gemorroy — har bir insonning anal kanalida bo'ladigan qon tomir yostiqchalarining kattalashishi va siljishi. Ichki tugunlar yuqoriroqda joylashadi va odatda og'rimaydi, tashqi tugunlar esa orqa chiqaruv teshigi chetidagi teri ostida bo'ladi. Ular orasidagi farq haqida batafsil — «Tashqi va ichki gemorroy: qanday farqlash mumkin» maqolasida.

Og'riq qanday farq qiladi?

Og'riqning xususiyati — asosiy ishora.

Anal yoriqda og'riq o'tkir, kesuvchi, «shisha bilan kesgandek» bo'ladi. U hojat paytida paydo bo'ladi va keyin bir necha daqiqadan bir necha soatgacha davom etishi mumkin. Ko'pchilik hojatxonadan qo'rqib, uni kechiktira boshlaydi, bu esa ich qotishini faqat kuchaytiradi.
Ichki gemorroy odatda og'rimaydi. Ko'proq noqulaylik, qichishish, ich to'liq bo'shamagandek tuyg'u, kuchanganda tugunlarning tushib chiqishi bezovta qiladi.
Tashqi tugun trombozida to'satdan doimiy og'riq va orqa chiqaruv teshigi chetida hojat payti bilan bog'liq bo'lmagan qattiq, og'riqli bo'rtma paydo bo'ladi.

Qon ketishi qanday farq qiladi?

Qon yoriqda ham, gemorroyda ham bo'ladi, ammo biroz boshqacha ko'rinadi.

Yoriqda qon odatda kam bo'ladi: hojatxona qog'ozida yoki najas yuzasida qizil chiziqlar, deyarli har doim og'riq bilan birga.
Ichki gemorroyda ham qon och qizil, lekin ko'proq bo'lishi mumkin: hojatdan keyin unitazga tomchilab yoki sachrab tushadi, ko'pincha hech qanday og'riqsiz.

Ikkala holatda ham qon och rangda, chunki manba chiqish joyiga yaqin. To'q rangli qon, laxtalar, qora najas yoki najas bilan aralashgan qon boshqa manbadan darak beradi va shoshilinch tekshiruvni talab qiladi.

Yana qaysi belgilar mo'ljal olishga yordam beradi?

Og'riq va qondan tashqari quyidagi tafsilotlarga e'tibor bering:

Bo'rtma yoki do'mboqcha. O'zi yoki qo'l bilan joyiga qaytadigan tushib chiquvchi tugunlar gemorroyga xos. Uzoq davom etgan, surunkali yoriq chetida esa kichik teri «qo'riqchi» do'mboqchasi shakllanishi mumkin, uni tashqi tugun deb adashtirish oson.
Qichishish va shilliq. Ko'proq gemorroyda bo'ladi, garchi yoriqda ham uchrashi mumkin bo'lsa-da.
Davomiylik. Yangi yoriq ehtiyotkor parvarishda ko'pincha bir necha haftada bitadi. Har hojatdagi og'riq 6–8 haftadan ortiq davom etsa, yoriq surunkali hisoblanadi.
Birga kelishi. Yoriq va gemorroy ko'pincha bir vaqtda uchraydi, chunki ularning sabablari umumiy.

Bunday taqqoslash shifokorga nimani aytish kerakligini tushunishga yordam beradi, ammo birini ikkinchisidan aniq farqlash faqat ko'rikda mumkin.

Dastlabki kunlarda nima qilish kerak?

Shifokor qabulini kutayotganingizda yoriq va gemorroyda yordam asosi umumiy — najasni yumshatish va ta'sirlanishni kamaytirish.

Ratsionga kletchatka qo'shing: sabzavotlar, mevalar, dukkaklilar, butun donli yormalar. Buni odatiy o'zbek taomlari yordamida qanday qilish «Gemorroyda kletchatka» maqolasida aytilgan.
Kun davomida yetarli suv iching.
Chaqiriqni kechiktirmang, kuchanmang va hojatxonada uzoq o'tirmang.
Hojatdan keyin quruq qog'oz o'rniga iliq suv bilan yuving va terini yumshoq sochiq bilan artib quriting.
10–15 daqiqalik iliq o'tirma vannalar ko'pchilikka sfinkterni bo'shashtirish va og'riqni kamaytirishga yordam beradi, ayniqsa yoriqda.

Najas qattiqligicha qolsa, shifokor yoki farmatsevt yumshoq ich yumshatuvchi vositani tanlab berishi mumkin. Surunkali ich qotishi orqa chiqaruv teshigi uchun nega bunchalik zararli ekanini «Ich qotishi va gemorroy» maqolasida batafsil tushuntirganmiz.

Shifokor yoriq va gemorroyni qanday davolaydi?

Proktolog suhbat va ko'rikdan boshlaydi. Yoriq tufayli og'riq kuchli bo'lsa, ko'rik imkon qadar ehtiyotkorlik bilan o'tkaziladi, ayrim tekshiruvlar esa og'riq bosilguncha qoldiriladi. Kerak bo'lsa, boshqa kasalliklarni istisno qilish uchun shifokor anoskopiya yoki kolonoskopiya tayinlaydi.

O'tkir yoriq ko'pincha yumshoq najas, vannalar va shifokor tayinlaydigan mahalliy vositalar fonida bitadi.
Surunkali yoriqda sfinkterni bo'shashtiruvchi preparatlar, ular yordam bermasa, kam invaziv yoki jarrohlik davolash qo'llaniladi.
Gemorroyda bosqichiga qarab konservativ davolash, kam invaziv muolajalar (masalan, lateks halqalar bilan ligirlash) yoki operatsiya qo'llaniladi.

Muhim: gemorroy uchun malham va shamchalar har doim ham yoriqqa to'g'ri kelmaydi va aksincha. Shuning uchun davolashni internetdagi maslahatga qarab emas, ko'rikdan keyin tanlagan ma'qul.

Qachon shifokorga shoshilinch borish kerak?

Orqa chiqaruv teshigidan har qanday qon ketsa, hojatdagi og'riq bir-ikki haftadan ortiq davom etsa yoki belgilar takrorlansa, proktologga yozilish kerak. O'rta va katta yoshdagi odamlar, shuningdek qarindoshlari orasida ichak saratoni bo'lganlar tashrifni ayniqsa kechiktirmasligi lozim.

Qisqacha xulosa

Anal yoriq va gemorroy o'xshash, lekin bir xil emas: yoriq hojat paytida kesadi va achishtiradi, ichki gemorroy esa ko'pincha og'riqsiz qonaydi. Quvonarli tomoni shundaki, ularda yordam asosi umumiy va bajarish oson: yumshoq najas, suv, kletchatka va ehtiyotkor gigiyena. Aniq javob va mos davolashni proktolog beradi — uyalib tashrifni kechiktirmang, shifokor uchun bu oddiy kundalik ish.

Manbalar: 1. van Tol RR, Kleijnen J, Watson AJM, et al. European Society of ColoProctology: guideline for haemorrhoidal disease. Colorectal Dis. 2020;22(6):650–662. 2. Davis BR, Lee-Kong SA, Migaly J, Feingold DL, Steele SR. The American Society of Colon and Rectal Surgeons Clinical Practice Guidelines for the Management of Hemorrhoids. Dis Colon Rectum. 2018;61(3):284–292.

Bu gemorroy emas, yoriq ekanini qanday bilish mumkin?

Anal yoriq uchun hojat paytida va undan keyin o'tkir kesuvchi og'riq va qog'ozda ozgina qizil qon xos. Ichki gemorroy esa ko'pincha og'riqsiz qonaydi. Ularni aniq farqlashni faqat proktolog ko'rikda qila oladi.

Anal yoriq qancha vaqtda bitadi?

Yumshoq najas va ehtiyotkor parvarishda yangi yoriq ko'pincha bir necha haftada bitadi. Og'riq 6–8 haftadan ortiq saqlansa, yoriq surunkali hisoblanadi va proktolog davosini talab qiladi.

Yoriq va gemorroy bir vaqtda bo'lishi mumkinmi?

Ha, bu tez-tez uchraydi, chunki ularning sabablari umumiy — ich qotishi, qattiq najas va kuchanish. Shuning uchun shifokor sizni ko'rib, ikkala muammo uchun davolash tanlashi muhim.

Anal yoriqni gemorroy malhamlari bilan davolash mumkinmi?

Har doim emas: gemorroy vositalari va yoriqni bitiruvchi preparatlar turlicha ta'sir qiladi. Avval aynan sizning holatingizga mos davolashni tanlaydigan proktologga uchrashgan ma'qul.