Gemorroyda gigiyena: har kun uchun oddiy qoidalar
- To'g'ri gigiyena gemorroyda qichishish va ta'sirlanishni kamaytiradi, ammo davolash o'rnini bosmaydi.
- Hojatdan keyin salqin yoki iliq suv bilan yuvinib, terini ishqalamasdan, bosib quritgan ma'qul.
- Oddiy suv bilan iliq o'tirma vannalar ko'pchilikka yengillik beradi.
- Xushbo'y salfetkalar, spirtli losonlar va antiseptiklarning quyuq eritmalari terini ta'sirlantiradi.
- Ko'p qon ketishi, kuchli og'riq, isitma yoki qora najas — zudlik bilan shifokorga borish uchun sabab.
Qichishish, achishish, namlik va noqulaylik hissi — bular haqida hatto yaqinlar bilan ham gaplashish odat emas. Odam chidaydi, terini qattiq qog'oz bilan ishqalaydi, goh u, goh bu vositani sinab ko'radi, noxush sezgilar esa faqat kuchayadi.
Yaxshi xabar shuki, oddiy parvarish qoidalari gemorroyda hayotni sezilarli yengillashtiradi. Yomon xabar — ko'p odatiy harakatlar, aksincha, terini ta'sirlantiradi. Keling, o'zingizni qanday to'g'ri va ehtiyotkorlik bilan parvarish qilishni ko'rib chiqamiz.
Gemorroyda gigiyena nega bunchalik muhim?
Orqa chiqaruv teshigi atrofidagi teri yupqa va sezgir. Gemorroyda u ko'pincha ta'sirlangan bo'ladi: kattalashgan tugunlar anal kanalning to'liq yopilishiga xalaqit beradi, biroz shilliq ajraladi, najas izlari qoladi, teri namlanadi. Shunday sharoitda qichishish, qizarish va mayda yoriqlar oson paydo bo'ladi.
Gemorroyda ehtiyotkor gigiyena bu doirani uzishga yordam beradi: teri toza va quruq qoladi, ta'sirlanish bosiladi, qo'zg'alishlar yengilroq o'tadi. Ammo yodda tuting: gigiyena belgilarni yengillashtiradi va davolashni to'ldiradi, lekin uning o'rnini bosmaydi.
Hojatdan keyin qanday to'g'ri yuvinish kerak?
O'zbekistonda ko'p oilalarda qumg'on yoki obdastadagi suv bilan yuvinish — azaliy odat, gemorroyda esa bu juda foydali. Suv har qanday qog'ozdan ko'ra yumshoqroq tozalaydi.
- Salqin yoki iliq suv ishlating, issiq emas. Issiq suv tomirlarni kengaytiradi va shish hamda qichishishni kuchaytirishi mumkin.
- Qo'l yoki suv oqimi bilan, ishqalagichsiz va qattiq ishqalamasdan yumshoq yuving. Ayollarga oldindan orqaga qarab yuvinish tavsiya etiladi.
- Sovun har safar kerak emas. Kuniga bir marta hidsiz yumshoq vosita yetarli, qolgan paytlarda — toza suv.
- Terini yumshoq sochiq yoki qog'oz salfetka bilan bosib quriting. Ishqalamang: ishqalanish yallig'langan terini shikastlaydi.
- Teri quruq ekaniga ishonch hosil qiling. Namlik ta'sirlanishni kuchaytiradi, shuning uchun yuvingandan so'ng darhol kiyinishga shoshilmang.
Agar uyda bide yoki gigiyenik dush bo'lsa, ulardan foydalaning: suv bosimi yumshoq, harorati esa qulay bo'lsin. Yuvinishning imkoni bo'lmagan jamoat joylarida hidsiz yumshoq salfetkalar asqotadi, uyga kelgach esa birinchi imkoniyatdayoq suv bilan yuvining.
Intim gigiyena uchun alohida sochiq va uni tez-tez almashtirish — oddiy, ammo muhim qoida.
Hojatxona qog'ozi, nam salfetkalar va sovun: nimani tanlash kerak?
- Qog'oz — yumshoq, oq, bo'yoq va xushbo'y moddalarsiz. Artmang, ehtiyotkorlik bilan bosib quriting.
- Nam salfetkalar uydan tashqarida qulay, ammo ularning ko'pchiligida terini ta'sirlantiradigan spirt va xushbo'y moddalar bor. Ulardan foydalansangiz, spirtsiz va hidsizini tanlang.
- Sovun va gellar — yumshoq tarkibli, kuchli hidsiz bo'lsin. Kundalik parvarish uchun agressiv antibakterial vositalar kerak emas.
- Talk, upa va xushbo'y kremlarni shifokor tavsiyasisiz ishlatmagan ma'qul: ular ta'sirlanish yoki allergiya chaqirishi mumkin.
Iliq o'tirma vannalarni qanday qilish kerak?
Iliq o'tirma vannalar — gemorroyda eng qadimiy va oddiy tavsiyalardan biri. Ularning foydasi haqida qat'iy ilmiy dalillar kam, ammo ko'pchilikka ular orqa teshik mushaklarini bo'shashtirish, qichishish va noqulaylikni kamaytirishga yordam beradi.
- Toza tog'oraga iliq, lekin issiq bo'lmagan suv quying — u orqa teshik sohasini qoplab tursin.
- Unda 10–15 daqiqa o'tiring. Vannani hojatdan keyin va uxlashdan oldin, kuniga bir necha marta qilish qulay.
- Hech narsa qo'shmang: oddiy iliq suv yetarli.
- Vannadan keyin terini ehtiyotkorlik bilan bosib quriting va qurishiga imkon bering.
Operatsiya yoki tug'ruqdan keyin choklar bo'lsa, vannalarni qachondan boshlash mumkinligini shifokordan so'rang.
Vannalar uchun shifokor tavsiyasisiz margansovka (kaliy permanganat) va boshqa antiseptiklarning quyuq eritmalarini ishlatmang: ular nozik terini kuydirishi va quritib yuborishi mumkin. Ko'pchilik o'tlar damlamasini yaxshi ko'radi, ammo ularning foydasi haqida dalillar kam, o'tlarga allergiya esa bo'lishi mumkin.
Qanday ichki kiyim va kiyim mos keladi?
- Havo o'tkazadigan va namlikni shimadigan erkin bichimli paxta ichki kiyim.
- Ichki kiyimni har kuni, issiqda esa ehtiyojga qarab tez-tez almashtirish. Yozgi jaziramada teri terlaganda bu ayniqsa muhim.
- Tor sintetik kiyimlar, ingichka tasmali ichki kiyim va ishqalaydigan qo'pol choklardan voz kechish.
- Teri ta'sirlangan bo'lsa, kirni o'tkir hidli konditsionerlarsiz yuvish.
Kun bo'yi rul ortida yoki bozorda peshtaxta ortida o'tkazadiganlar o'zi bilan zaxira ichki kiyim olib yurgani foydali: uni kun o'rtasida almashtirish jaziramada terini quruq saqlashning oddiy usuli.
Hojatxona odatlari ham gigiyenaning bir qismi
Najas qancha yumshoq va hojatxonada o'tkazilgan vaqt qancha qisqa bo'lsa, tugunlar va teri shuncha kam shikastlanadi. Shuning uchun gemorroyda gigiyena hojatxonaga borishdan oldinroq boshlanadi.
- Unitazda telefon bilan uzoq o'tirmang va kuchanmang.
- Hojatga birinchi istakdayoq boring, kechiktirmang.
- Ko'proq sabzavot, meva, dukkaklilar yeng va yetarlicha suv iching. Ichni yo'lga qo'yish haqida «Ich qotishi va gemorroy» maqolasida, foydali mahsulotlar haqida esa «Gemorroyga qarshi kletchatka» maqolasida o'qing.
- Ishingiz o'tirib bajariladigan bo'lsa, kun davomida turib harakat qiling — maslahatlar gemorroy va o'tirib ishlash haqidagi maqolada jamlangan.
Faqat gigiyena qachon yetarli bo'lmaydi?
Yaxshi parvarishga qaramay qichishish, noqulaylik yoki qog'ozdagi qon bir haftadan ortiq bezovta qilsa, proktolog ko'rigi kerak. Orqa teshik atrofidagi qichishish faqat gemorroyda bo'lmaydi: uni zamburug'li infeksiyalar, dermatit, gijjalar, gigiyena vositalariga allergiya ham chaqiradi. Haftalab tasodifiy kremlar bilan o'zingizni davolamang — sababni shifokor aniqlasin.
Mutaxassis qichishish va yallig'lanishni bartaraf etish uchun mahalliy vositalar — surtma yoki shamlar buyurishi va ularni qancha muddat qo'llashni aytishi mumkin. Bunday vositalarning ko'pchiligi uzoq muddat ishlatish uchun mo'ljallanmagan, shuning uchun kurs va uning davomiyligini shifokor bilan kelishib olgan ma'qul. Yosh onalar uchun tug'ruqdan keyin gemorroy haqidagi alohida maqola foydali bo'ladi.
Pokizalik, lekin me'yorida
Gemorroyda gigiyena — sterillik va agressiv vositalar haqida emas, balki yumshoqlik haqida: iliq suv, ehtiyotkor harakatlar, quruq teri va qulay ichki kiyim. Bu odatlarga har kuni amal qilish oson, ko'pchilik ulardan keladigan yengillikni ancha tez sezadi. O'zingizga uyalmasdan g'amxo'rlik qiling va belgilar o'tmasa, shifokorga borishni orqaga surmang.
Manbalar: 1. van Tol RR, Kleijnen J, Watson AJM, et al. European Society of ColoProctology: guideline for haemorrhoidal disease. Colorectal Dis. 2020;22(6):650–662. 2. Davis BR, Lee-Kong SA, Migaly J, Feingold DL, Steele SR. The American Society of Colon and Rectal Surgeons Clinical Practice Guidelines for the Management of Hemorrhoids. Dis Colon Rectum. 2018;61(3):284–292.
Gemorroyda sovun bilan yuvinish mumkinmi?
Mumkin, lekin har bir hojatdan keyin emas. Kuniga bir marta hidsiz yumshoq vosita yetarli, qolgan paytlarda toza salqin yoki iliq suv kifoya.
Gemorroyda nam salfetkalardan foydalansa bo'ladimi?
Ba'zan, masalan yo'lda. Spirtsiz va hidsiz salfetkalarni tanlang, terini ishqalamang, bosib quriting; uyda esa suv bilan yuvingan ma'qul.
O'tirma vannalarni kuniga necha marta qilish kerak?
Odatda kuniga bir necha marta 10–15 daqiqadan, ayniqsa hojatdan keyin qilish maslahat beriladi. Suv issiq emas, iliq bo'lishi kerak, unga hech narsa qo'shilmaydi.
Gemorroyda orqa teshik atrofi nega qichiydi?
Terini namlik, shilliq va najas izlari, shuningdek ishqalanish va xushbo'y vositalar ta'sirlantiradi. Yaxshi gigiyenada ham qichishish o'tmasa, shifokorga ko'rining: sababi boshqa kasalliklar bo'lishi ham mumkin.