Геморройда спорт: қайси юкламалар мумкин ва қайсилари йўқ

2026-11-01

Геморройда меъёрий жисмоний фаоллик одатда фойдали: у ичак ишига ёрдам беради ва ич қотиши хавфини камайтиради.
Энг кўп савол туғдирадигани — кучаниш ва нафасни ушлаб туриш билан боғлиқ оғир юклар, уларни чеклаган маъқул.
Қўзғалиш пайтида шиддатли машғулотларни тўхтатиб, кейин уларга аста-секин қайтинг.
Оқсилли парҳезлар, кам сув ва клетчатка — кўп шуғулланадиганларда ич қотишининг кенг тарқалган сабаби.
Кучли қон кетиш, қора нажас ёки қаттиқ тугун билан кескин оғриқ — шошилинч шифокорга мурожаат учун сабаб.

Ҳафтада уч марта Чилонзордаги залга борасиз, шанба кунлари дўстлар билан тўп тепасиз ёки кўп йиллардан бери кураш билан шуғулланасиз. Ва тўсатдан навбатдаги машғулотдан кейин — безовталик, қоғозда қон, кейин эса «геморрой» ташхиси. Биринчи фикр: наҳотки спорт билан хайрлашишга тўғри келади?

Эҳтимол, йўқ. Геморройда спорт нафақат мумкин, балки фойдали ҳам — агар юкламани тўғри танласангиз ва касаллик босқичини ҳисобга олсангиз. Келинг, қайси машғулотлар одатда мос келишини, нимани чеклаш кераклигини ва зални қўзғалишлар манбаига айлантирмаслик йўлларини кўриб чиқамиз.

Геморройда спорт билан шуғулланиш мумкинми?

Кўп ҳолларда — ҳа. Мунтазам ҳаракат ичак ишини тезлаштиради, ич қотиши ва кучанишдан сақланишга ёрдам беради, булар эса геморройни қўзғатадиган асосий омиллардан. Кам ҳаракат, аксинча, ич қотишига мойилликни оширади.

Муҳими бошқа нарсада: қайси спорт турини танлайсиз, қанчалик шиддат билан шуғулланасиз ва касаллик қайси босқичда. Ремиссия даврида, ҳеч нарса безовта қилмаганда, қўзғалиш давридагидан анча кўп нарса мумкин. Маълумотлар ҳақида ҳам ҳалол айтамиз: геморройда спорт бўйича махсус тадқиқотлар кам, шунинг учун маслаҳатлар асосан юклама қорин бўшлиғидаги босимга қандай таъсир қилишини тушунишга асосланган.

Тос туби мушаклари ҳақида алоҳида айтиб ўтиш керак. Бу мушакларни юмшоқ қисиб-бўшатишни исталган жойда, ҳатто рул ортида ўтириб ҳам бажариш мумкин; кўпчиликка бу соҳани яхшироқ ҳис қилиш ва назорат қилишга ёрдам беради, гарчи айнан геморройдаги фойдаси ҳақида тўғридан-тўғри далиллар кам бўлса-да.

Қайси спорт турлари одатда мос келади?

Пиёда ва скандинавча юриш — ичакни яхши рағбатлантирадиган юмшоқ юклама.
Сузиш ва аквааэробика — сув чаноқ ва умуртқа поғонасидан юкни олади. Бассейннинг фойдаси ҳақида варикозда сузиш мақоласида ёзганмиз — у ердаги кўп маслаҳатлар бу ерда ҳам тўғри келади.
Қулай суръатда енгил югуриш — ремиссия даврида ва безовталиксиз.
Ёга, пилатес, чўзилиш машқлари — мураккаб ҳолатларда нафасни ушлаб турмасангиз ва кучанмасангиз.
Рақс, бадминтон, стол тенниси, ҳаваскорлар даражасидаги волейбол.
Велосипед — қўзғалишдан ташқари даврда ва юмшоқ, қулай эгар билан; узоқ юришларда танаффус қилинг.

Геморройда қайси юкламаларни чеклаш керак?

Геморройда асосий душман — кучаниш. Оғир юк кўтариб, нафасни ушлаб турсангиз, қориндаги босим кескин ошади, у билан бирга кичик чаноқ ва анал канал веналаридаги босим ҳам кўтарилади. Шунинг учун қуйидаги юкламаларда эҳтиёт бўлган маъқул:

чегарага яқин оғирликлар билан оғир атлетика ва пауэрлифтинг;
катта оғирлик билан ўтириб-туриш ва становая тяга;
тренажёрда максимал юк билан оёқлар билан итариш;
кучли кучаниш талаб қиладиган кураш усуллари, арқон тортиш;
қўзғалиш пайтида отда ёки қаттиқ эгарли велосипедда узоқ юриш.

Бу куч машқлари бутунлай тақиқланган дегани эмас. Аммо ишчи оғирлик, техника ва машғулотлар сонини проктолог ва тажрибали мураббий билан муҳокама қилган маъқул, айниқса тугунлар ташқарига чиқса ёки тез-тез қонаса.

Кураш ва футбол-чи?

Кураш, эркин кураш ва футбол Ўзбекистонда жуда оммабоп ва улардан ҳар doiм ҳам воз кечиш шарт эмас. Футболда кучаниш кам ва қўзғалишдан ташқари даврда у одатда яхши ўтади. Курашда нафасни ушлаб туриладиган куч лаҳзалари кўпроқ, шунинг учун беллашувда тўғри нафас олишни ўрганиш, оғриққа қарамай машқ қилмаслик ва қўзғалиш пайтида танаффус қилиш муҳим.

Штангани ташлашга тайёр бўлмасангиз, залда қандай шуғулланиш керак?

Ишчи оғирликларни камайтиринг ва такрорлар сонини оширинг: яхши техникали ўртача юклама рекордлардан хавфсизроқ.
Нафасни ушлаб турманг: куч сарфлаганда нафас чиқаринг, бўшашганда нафас олинг.
Бош устидаги оғир эркин юклар ўрнига тренажёрлар ва таянч билан ўтириб ёки ётиб бажариладиган машқларни афзал кўринг.
Куч кунларини кардио — пиёда юриш, сузиш, велотренажёр билан алмаштириб туринг.
Машғулот пайтида ва ундан кейин сув ичинг.
Машғулотдан кейин душ қабул қилинг, нафас оладиган матодан қуруқ ички кийим кийинг ва ҳўл спорт кийимида узоқ ўтирманг.

Агар маълум бир машқдан кейин ҳар сафар қон ёки безовталик пайдо бўлса, бу сигнал: ундан воз кечиш ёки техникани ўзгартириш керак.

Қўзғалиш пайтида машғулотлар билан нима қилиш керак?

Ўткир геморройда — оғриқ, тугунлар шиши, қон кетишида — шиддатли машғулотларни вақтинча тўхтатган маъқул. Агар оғриқни кучайтирмаса, хотиржам пиёда юриш одатда мумкин ва ҳатто ичакка ёрдам беради. Белгилар пасайгач, одатий юкламага енгил машқлардан бошлаб, аста-секин қайтинг.

Қўзғалишнинг дастлабки кунларида нима қилиш ҳақида «Ўткир геморрой: дастлабки 48 соатда нима қилиш керак» мақоласида батафсил ёзганмиз. Кам инвазив муолажалар ёки операциядан кейин спортга қайтиш муддатларини фақат шифокор белгилайди.

Кўп шуғулланадиганлар учун овқатланиш ва сув

Спортчилар кўпинча ич қотишини ўзлари келтириб чиқаради. Оқсилли парҳезлар, оддий овқат ўрнига протеин коктейллари, кам сабзавот ва мева, кўп терлаш ва сув етишмаслиги — буларнинг барчаси нажасни зичлаштиради ва кучанишга мажбур қилади.

Оқсилга сабзавот, мева, дуккаклилар ва бутун донли ёрмаларни қўшинг.
Тер билан йўқотилган суюқликни, айниқса ёзда ва шиддатли машғулотлардан кейин тўлдиринг.
Қорин дам бўлмаслиги учун клетчаткани аста-секин кўпайтиринг.
Ширин спорт ичимликлари ва энергетиклар оддий сув ўрнини босмайди, кўп миқдордаги кофеин эса суюқлик йўқотилишини кучайтириши мумкин.
Машғулот сабабли ҳожатхонага боришни кечиктирманг ва кучанманг.

Ични юмшоқ тартибга солиш ҳақида «Ич қотиши ва геморрой: ични зарарсиз қандай тартибга солиш мумкин» мақоласини ўқинг. Агар иш куни давомида кўп ўтирсангиз, офисда геморройдан қандай ҳимояланиш ҳақидаги маслаҳатлар ҳам асқотади.

Қачон проктологга бориш керак?

Агар қоғозда қон қайта-қайта пайдо бўлса, юклама пайтида тугунлар ташқарига чиқса, қичишиш ва безовталик қийнаса, проктологга ёзилинг. Шифокор касаллик босқичини баҳолаб, сизга қайси юкламалар мос келишини айтади. Орқа чиқарув тешигидан ҳар қандай қон кетишини ичакнинг бошқа касалликларини истисно қилиш учун шифокорга кўрсатиш керак.

Спорт сиз билан қолади

Геморрой фаол ҳаётдан воз кечиш учун сабаб эмас. Пиёда юриш, сузиш, ёга ва кучанишсиз оқилона куч машқлари ичак ишига ва умумий кайфиятга ёрдам беради. Танангизга қулоқ солинг, қўзғалиш пайтида рекорд қувманг ва машғулотларингизни шифокор билан муҳокама қилишдан тортинманг — шунда геморройда спорт фақат фойда келтиради.

Manbalar: 1. van Tol RR, Kleijnen J, Watson AJM, et al. European Society of ColoProctology: guideline for haemorrhoidal disease. Colorectal Dis. 2020;22(6):650–662. 2. Davis BR, Lee-Kong SA, Migaly J, Feingold DL, Steele SR. The American Society of Colon and Rectal Surgeons Clinical Practice Guidelines for the Management of Hemorrhoids. Dis Colon Rectum. 2018;61(3):284–292.

Геморройда пресс машқларини қилиш мумкинми?

Қўзғалишдан ташқари даврда нафасни ушлаб турмасдан бажариладиган ўртача қорин машқлари одатда мумкин. Кучаниш ва кескин ҳаракатлардан сақланинг, тугунлар ташқарига чиқса, машқлар тўпламини проктолог билан муҳокама қилинг.

Геморройда югуриш мумкинми?

Ремиссия даврида қулай суръатда енгил югуриш одатда ман этилмайди. Югуриш пайтида ёки ундан кейин оғриқ ёки қон пайдо бўлса, танаффус қилинг ва шифокорга кўрининг.

Қўзғалишдан кейин машғулотларга қачон қайтиш мумкин?

Оғриқ ва шиш пасайгач: пиёда юриш ва енгил машқлардан бошлаб, юкламани аста-секин оширинг. Муолажа ва операциялардан кейин муддатларни шифокор белгилайди.

Нега спортчиларда геморрой бўлади?

Кўпинча оғир юк кўтаришдаги кучаниш ҳамда оқсилли парҳез ва сув етишмаслиги фонидаги ич қотиши сабабли. Тўғри нафас олиш техникаси, клетчатка ва етарли сув бу хавфларни камайтиради.