Gemorroyda sport: qaysi yuklamalar mumkin va qaysilari yo'q

2026-11-01

• Gemorroyda me'yoriy jismoniy faollik odatda foydali: u ichak ishiga yordam beradi va ich qotishi xavfini kamaytiradi.
• Eng ko'p savol tug'diradigani — kuchanish va nafasni ushlab turish bilan bog'liq og'ir yuklar, ularni cheklagan ma'qul.
• Qo'zg'alish paytida shiddatli mashg'ulotlarni to'xtatib, keyin ularga asta-sekin qayting.
• Oqsilli parhezlar, kam suv va kletchatka — ko'p shug'ullanadiganlarda ich qotishining keng tarqalgan sababi.
• Kuchli qon ketish, qora najas yoki qattiq tugun bilan keskin og'riq — shoshilinch shifokorga murojaat uchun sabab.

Haftada uch marta Chilonzordagi zalga borasiz, shanba kunlari do'stlar bilan to'p tepasiz yoki ko'p yillardan beri kurash bilan shug'ullanasiz. Va to'satdan navbatdagi mashg'ulotdan keyin — bezovtalik, qog'ozda qon, keyin esa «gemorroy» tashxisi. Birinchi fikr: nahotki sport bilan xayrlashishga to'g'ri keladi?

Ehtimol, yo'q. Gemorroyda sport nafaqat mumkin, balki foydali ham — agar yuklamani to'g'ri tanlasangiz va kasallik bosqichini hisobga olsangiz. Keling, qaysi mashg'ulotlar odatda mos kelishini, nimani cheklash kerakligini va zalni qo'zg'alishlar manbaiga aylantirmaslik yo'llarini ko'rib chiqamiz.

Gemorroyda sport bilan shug'ullanish mumkinmi?

Ko'p hollarda — ha. Muntazam harakat ichak ishini tezlashtiradi, ich qotishi va kuchanishdan saqlanishga yordam beradi, bular esa gemorroyni qo'zg'atadigan asosiy omillardan. Kam harakat, aksincha, ich qotishiga moyillikni oshiradi.

Muhimi boshqa narsada: qaysi sport turini tanlaysiz, qanchalik shiddat bilan shug'ullanasiz va kasallik qaysi bosqichda. Remissiya davrida, hech narsa bezovta qilmaganda, qo'zg'alish davridagidan ancha ko'p narsa mumkin. Ma'lumotlar haqida ham halol aytamiz: gemorroyda sport bo'yicha maxsus tadqiqotlar kam, shuning uchun maslahatlar asosan yuklama qorin bo'shlig'idagi bosimga qanday ta'sir qilishini tushunishga asoslangan.

Tos tubi mushaklari haqida alohida aytib o'tish kerak. Bu mushaklarni yumshoq qisib-bo'shatishni istalgan joyda, hatto rul ortida o'tirib ham bajarish mumkin; ko'pchilikka bu sohani yaxshiroq his qilish va nazorat qilishga yordam beradi, garchi aynan gemorroydagi foydasi haqida to'g'ridan-to'g'ri dalillar kam bo'lsa-da.

Qaysi sport turlari odatda mos keladi?

• Piyoda va skandinavcha yurish — ichakni yaxshi rag'batlantiradigan yumshoq yuklama.
• Suzish va akvaaerobika — suv chanoq va umurtqa pog'onasidan yukni oladi. Basseynning foydasi haqida varikozda suzish maqolasida yozganmiz — u yerdagi ko'p maslahatlar bu yerda ham to'g'ri keladi.
• Qulay sur'atda yengil yugurish — remissiya davrida va bezovtaliksiz.
• Yoga, pilates, cho'zilish mashqlari — murakkab holatlarda nafasni ushlab turmasangiz va kuchanmasangiz.
• Raqs, badminton, stol tennisi, havaskorlar darajasidagi voleybol.
• Velosiped — qo'zg'alishdan tashqari davrda va yumshoq, qulay egar bilan; uzoq yurishlarda tanaffus qiling.

Gemorroyda qaysi yuklamalarni cheklash kerak?

Gemorroyda asosiy dushman — kuchanish. Og'ir yuk ko'tarib, nafasni ushlab tursangiz, qorindagi bosim keskin oshadi, u bilan birga kichik chanoq va anal kanal venalaridagi bosim ham ko'tariladi. Shuning uchun quyidagi yuklamalarda ehtiyot bo'lgan ma'qul:

• chegaraga yaqin og'irliklar bilan og'ir atletika va pauerlifting;
• katta og'irlik bilan o'tirib-turish va stanovaya tyaga;
• trenajyorda maksimal yuk bilan oyoqlar bilan itarish;
• kuchli kuchanish talab qiladigan kurash usullari, arqon tortish;
• qo'zg'alish paytida otda yoki qattiq egarli velosipedda uzoq yurish.

Bu kuch mashqlari butunlay taqiqlangan degani emas. Ammo ishchi og'irlik, texnika va mashg'ulotlar sonini proktolog va tajribali murabbiy bilan muhokama qilgan ma'qul, ayniqsa tugunlar tashqariga chiqsa yoki tez-tez qonasa.

Kurash va futbol-chi?

Kurash, erkin kurash va futbol O'zbekistonda juda ommabop va ulardan har doim ham voz kechish shart emas. Futbolda kuchanish kam va qo'zg'alishdan tashqari davrda u odatda yaxshi o'tadi. Kurashda nafasni ushlab turiladigan kuch lahzalari ko'proq, shuning uchun bellashuvda to'g'ri nafas olishni o'rganish, og'riqqa qaramay mashq qilmaslik va qo'zg'alish paytida tanaffus qilish muhim.

Shtangani tashlashga tayyor bo'lmasangiz, zalda qanday shug'ullanish kerak?

1. Ishchi og'irliklarni kamaytiring va takrorlar sonini oshiring: yaxshi texnikali o'rtacha yuklama rekordlardan xavfsizroq.
2. Nafasni ushlab turmang: kuch sarflaganda nafas chiqaring, bo'shashganda nafas oling.
3. Bosh ustidagi og'ir erkin yuklar o'rniga trenajyorlar va tayanch bilan o'tirib yoki yotib bajariladigan mashqlarni afzal ko'ring.
4. Kuch kunlarini kardio — piyoda yurish, suzish, velotrenajyor bilan almashtirib turing.
5. Mashg'ulot paytida va undan keyin suv iching.
6. Mashg'ulotdan keyin dush qabul qiling, nafas oladigan matodan quruq ichki kiyim kiying va ho'l sport kiyimida uzoq o'tirmang.

Agar ma'lum bir mashqdan keyin har safar qon yoki bezovtalik paydo bo'lsa, bu signal: undan voz kechish yoki texnikani o'zgartirish kerak.

Qo'zg'alish paytida mashg'ulotlar bilan nima qilish kerak?

O'tkir gemorroyda — og'riq, tugunlar shishi, qon ketishida — shiddatli mashg'ulotlarni vaqtincha to'xtatgan ma'qul. Agar og'riqni kuchaytirmasa, xotirjam piyoda yurish odatda mumkin va hatto ichakka yordam beradi. Belgilar pasaygach, odatiy yuklamaga yengil mashqlardan boshlab, asta-sekin qayting.

Qo'zg'alishning dastlabki kunlarida nima qilish haqida «O'tkir gemorroy: dastlabki 48 soatda nima qilish kerak» maqolasida batafsil yozganmiz. Kam invaziv muolajalar yoki operatsiyadan keyin sportga qaytish muddatlarini faqat shifokor belgilaydi.

Ko'p shug'ullanadiganlar uchun ovqatlanish va suv

Sportchilar ko'pincha ich qotishini o'zlari keltirib chiqaradi. Oqsilli parhezlar, oddiy ovqat o'rniga protein kokteyllari, kam sabzavot va meva, ko'p terlash va suv yetishmasligi — bularning barchasi najasni zichlashtiradi va kuchanishga majbur qiladi.

• Oqsilga sabzavot, meva, dukkaklilar va butun donli yormalarni qo'shing.
• Ter bilan yo'qotilgan suyuqlikni, ayniqsa yozda va shiddatli mashg'ulotlardan keyin to'ldiring.
• Qorin dam bo'lmasligi uchun kletchatkani asta-sekin ko'paytiring.
• Shirin sport ichimliklari va energetiklar oddiy suv o'rnini bosmaydi, ko'p miqdordagi kofein esa suyuqlik yo'qotilishini kuchaytirishi mumkin.
• Mashg'ulot sababli hojatxonaga borishni kechiktirmang va kuchanmang.

Ichni yumshoq tartibga solish haqida «Ich qotishi va gemorroy: ichni zararsiz qanday tartibga solish mumkin» maqolasini o'qing. Agar ish kuni davomida ko'p o'tirsangiz, ofisda gemorroydan qanday himoyalanish haqidagi maslahatlar ham asqotadi.

Qachon proktologga borish kerak?

Agar qog'ozda qon qayta-qayta paydo bo'lsa, yuklama paytida tugunlar tashqariga chiqsa, qichishish va bezovtalik qiynasa, proktologga yoziling. Shifokor kasallik bosqichini baholab, sizga qaysi yuklamalar mos kelishini aytadi. Orqa chiqaruv teshigidan har qanday qon ketishini ichakning boshqa kasalliklarini istisno qilish uchun shifokorga ko'rsatish kerak.

Sport siz bilan qoladi

Gemorroy faol hayotdan voz kechish uchun sabab emas. Piyoda yurish, suzish, yoga va kuchanishsiz oqilona kuch mashqlari ichak ishiga va umumiy kayfiyatga yordam beradi. Tanangizga quloq soling, qo'zg'alish paytida rekord quvmang va mashg'ulotlaringizni shifokor bilan muhokama qilishdan tortinmang — shunda gemorroyda sport faqat foyda keltiradi.

Manbalar: 1. van Tol RR, Kleijnen J, Watson AJM, et al. European Society of ColoProctology: guideline for haemorrhoidal disease. Colorectal Dis. 2020;22(6):650–662. 2. Davis BR, Lee-Kong SA, Migaly J, Feingold DL, Steele SR. The American Society of Colon and Rectal Surgeons Clinical Practice Guidelines for the Management of Hemorrhoids. Dis Colon Rectum. 2018;61(3):284–292.

• O'tirib ishlash va gemorroy: ofisda o'zingizni qanday himoya qilasiz
• Tashqi gemorroy: belgilari va uni ichki gemorroydan qanday ajratish mumkin
• Ayollarda gemorroy: o'ziga xos jihatlari, sabablari va nozik savollar