Tashqi gemorroy: belgilari va uni ichki gemorroydan qanday ajratish mumkin

2026-10-25

• Ichki tugunlar anal kanal ichida yashiringan va odatda og'rimaydi, ammo qizil qon bilan qonaydi yoki tashqariga chiqadi.
• Tashqi tugunlar orqa chiqaruv teshigi chetida teri ostida joylashgan, ularni paypaslab topish mumkin va ular juda og'riqli bo'lishi mumkin.
• Keskin og'riq va tashqarida zich, ko'kimtir tugun — ko'pincha tashqi tugun trombozi belgisi.
• O'xshash belgilarni yoriq, abssess va poliplar ham beradi, shuning uchun tashxisni faqat proktolog qo'yadi.
• Ko'p qon ketishi, qora axlat, yuqori harorat yoki chidab bo'lmas og'riq — shoshilinch yordam uchun sabab.

Hojatxona qog'ozida qon ko'rdingiz yoki orqa chiqaruv teshigi yonida kichik bo'rtiqni paypaslab topdingiz va internetdan javob qidira boshladingiz. Shu zahoti tushunarsiz so'zlar chiqadi: ichki, tashqi, aralash gemorroy. Sizdagi qaysi biri va umuman farqi bormi?

Farq bor, va kichik emas: ichki va tashqi tugunlarning belgilari, asoratlari va davolash yondashuvlari turlicha. Keling, gemorroidal tugunlar qanday tuzilganini, ularning belgilari qanday ekanini va nega «menda qaysi gemorroy» degan savolga oxirgi javobni faqat shifokor bera olishini ko'rib chiqamiz.

Tugunlar qayerda joylashgan: ozgina anatomiya

Gemorroidal chigallar har bir insonda bor — ular ichak tarkibini ushlab turishga yordam beradigan tomir «yostiqchalari». Anal kanal ichida tishsimon chiziq deb ataladigan chiziq o'tadi — bu to'g'ri ichak shilliq qavati va teri o'rtasidagi chegara.

• Ichki tugunlar bu chiziqdan yuqorida joylashgan va shilliq qavat bilan qoplangan. Unda og'riq retseptorlari deyarli yo'q, shuning uchun ichki tugunlar odatda og'rimaydi.
• Tashqi tugunlar chiziqdan pastda, orqa chiqaruv teshigi atrofidagi juda sezgir teri ostida joylashgan. Shuning uchun ularning har qanday yallig'lanishi yoki trombozi o'tkir seziladi.
• Aralash gemorroy — ham ichki, ham tashqi tugunlar kattalashgan holat.

Ichki gemorroy qanday namoyon bo'ladi?

Eng ko'p uchraydigan belgi — hojat oxirida og'riqsiz qizil qon ajralishi: qog'ozdagi izlar, unitazdagi tomchilar yoki axlat yuzasidagi chiziq. Vaqt o'tishi bilan tugunlar kattalashib, tashqariga chiqishi mumkin. Shifokorlar to'rt bosqichni ajratadi:

• I bosqich — tugunlar chiqmaydi, faqat qon bo'ladi;
• II bosqich — tugunlar kuchanganda chiqadi va o'zi joyiga qaytadi;
• III bosqich — chiqqan tugunlarni barmoq bilan joyiga solish kerak;
• IV bosqich — tugunlar doimo tashqarida turadi va joyiga tushmaydi.

Bundan tashqari, shilimshiq ajralma, qichishish, namlik va ich to'liq bo'shamaganlik hissi bezovta qilishi mumkin. Ichki gemorroyda og'riq odatda chiqqan tugun qisilib, yallig'langanda paydo bo'ladi — bu shoshilinch ko'rikni talab qiladi.

Tashqi gemorroy: belgilari va xususiyatlari

Tashqi gemorroy belgilari ko'pincha shunday: orqa chiqaruv teshigi chetida yuvinayotganda yaxshi seziladigan yumshoq, og'riqsiz bo'rtiqchalar. Ular kuchanish, uzoq o'tirish, og'ir jismoniy ish, ba'zan achchiq taom va spirtli ichimlikdan keyin shishadi. Tugunlar gigiyenaga xalaqit berishi, qichishish va noqulaylik keltirishi mumkin.

Asosiy asorat — tashqi tugun trombozi. Uning ichida qon laxtasi hosil bo'ladi va bir necha soat ichida zich, og'riqli, ko'kimtir rangli bo'rtiq paydo bo'ladi. Og'riq kuchli bo'lishi, o'tirish va yurishga xalaqit berishi mumkin; odatda u dastlabki kunlarda eng kuchli bo'ladi, keyin bir-ikki hafta davomida asta-sekin pasayadi. Ba'zan tromb ustidagi teri yupqalashib, ozroq to'q rangli qon chiqadi.

Tromb so'rilib ketgach, tugun o'rnida ko'pincha yumshoq teri burmalari qoladi. Ular xavfli emas, lekin gigiyenani qiyinlashtirishi mumkin; ularni olib tashlash kerak-kerakmasligini shifokor hal qiladi.

Tashqi gemorroyni ichkisidan qanday ajratish mumkin?

Aniq javobni faqat ko'rik beradi, ammo ba'zi belgilar mo'ljal olishga yordam beradi.

Ko'proq ichki gemorroyga o'xshaydi, agar:

• qon qizil rangda bo'lib, og'riqsiz, hojat oxirida paydo bo'lsa;
• tashqarida hech narsa sezilmasa yoki tugunlar faqat kuchanganda chiqsa;
• shilimshiq, namlik, ich to'liq bo'shamaganlik hissi bezovta qilsa.

Ko'proq tashqi gemorroyga o'xshaydi, agar:

• orqa chiqaruv teshigi chetida yumshoq yoki zich bo'rtiqchalar sezilsa;
• asosiy shikoyat qon emas, balki og'riq, qichishish, o'tirganda noqulaylik bo'lsa;
• to'satdan keskin og'riq va tashqarida zich ko'kimtir tugun paydo bo'lsa.

Ko'pincha bir odamda ham ichki, ham tashqi tugunlar bo'ladi, shuning uchun belgilar aralash kelishi mumkin. Farqlar va aralash shakllar haqida «Ichki va tashqi gemorroy» maqolasida batafsil yozganmiz.

Nega proktologsiz bo'lmaydi?

O'xshash belgilarni davolash usuli butunlay boshqacha bo'lgan boshqa kasalliklar ham beradi:

• anal yoriq — hojat paytida va undan keyin keskin, kesuvchi og'riq va ozroq qon;
• paraproktit yoki abssess — tepib turuvchi, kuchayib boruvchi og'riq, shish, qizarish va harorat;
• ichak poliplari va o'smalari — ular ham qonashi mumkin;
• to'g'ri ichakning tushishi, kondilomalar va teri kasalliklari.

Proktolog ko'rik, barmoq bilan tekshirish va kerak bo'lsa anoskopiya o'tkazadi. Ko'rsatmalar bo'lsa — masalan, yosh 45 dan katta bo'lsa, kamqonlik bo'lsa yoki qarindoshlarda ichak saratoni bo'lgan bo'lsa — u kolonoskopiyaga yo'naltiradi. Uyalmang: shifokor uchun bu odatiy ish, ko'rik esa bir necha daqiqa davom etadi.

Dastlabki kunlarda uyda nima qilish mumkin?

Qabulni kutayotganingizda oddiy choralar noqulaylikni kamaytirishga yordam beradi:

1. Axlatni yumshating: ko'proq sabzavot, meva, dukkaklilar va suv, kuchanmasdan va hojatxonada telefon bilan uzoq o'tirmasdan.
2. Hojatdan keyin salqin yoki iliq suv bilan yuving va terini ishqalamasdan, xushbo'y salfetkalarsiz ehtiyotkorlik bilan bosib quriting.
3. Kuniga bir necha marta 10–15 daqiqalik iliq o'tirib qilinadigan vannalar og'riq va spazmni yengillashtiradi.
4. Shishgan og'riqli tashqi tugunga matoga o'ralgan sovuq narsani qisqa vaqtga — bir martada 10 daqiqadan ko'p bo'lmagan — qo'yish mumkin.
5. Qattiq joyda uzoq o'tirmang, tez-tez turib yuring.

Ichki va tashqi gemorroy qanday davolanadi?

Xalqaro tavsiyalarga ko'ra, har qanday gemorroyni davolashning asosi — yumshoq, muntazam ich kelishi va yetarli kletchatka hamda suv. Keyingi yondashuv tugunlar turi va bosqichiga bog'liq. Ichki gemorroyning erta bosqichlarida ko'pincha konservativ davolash yetarli, kerak bo'lsa shifokor kam invaziv muolajalarni taklif qiladi, katta va tashqariga chiqadigan tugunlarda esa — operatsiyani. Tashqi tugun trombozida dastlabki kunlarda shifokor trombni mahalliy og'riqsizlantirish ostida olib tashlashni taklif qilishi mumkin, keyinroq odatda konservativ yo'l tanlanadi.

O'tkir gemorroyni simptomatik davolash uchun shifokor venotonik vositalarni ham tavsiya qilishi mumkin. Flebodia 600 (diosmin 600 mg) yo'riqnomaga ko'ra kuniga 2–3 tabletkadan ovqat paytida qabul qilinadi; bir necha kunlik davolashdan keyin belgilar saqlansa, shifokorga murojaat qilish kerak. Tafsilotlar va qarshi ko'rsatmalar rasmiy yo'riqnomada. Qo'llashdan oldin yo'riqnoma bilan tanishib chiqing va mutaxassis bilan maslahatlashing.

Qisqacha xulosa

Ichki tugunlar ko'proq qon va tashqariga chiqish bilan, tashqi tugunlar esa og'riq va orqa chiqaruv teshigi chetidagi bo'rtiqchalar bilan o'zini eslatadi. Bu ishoralar nima bo'layotganini tushunishga yordam beradi, lekin ko'rik o'rnini bosmaydi. Proktologga qisqa tashrif taxmin va xavotirlarni yo'qotadi, o'z vaqtida boshlangan davolash esa odatda oddiyroq va yengilroq kechadi.

Manbalar: 1. van Tol RR, Kleijnen J, Watson AJM, et al. European Society of ColoProctology: guideline for haemorrhoidal disease. Colorectal Dis. 2020;22(6):650–662. 2. Davis BR, Lee-Kong SA, Migaly J, Feingold DL, Steele SR. The American Society of Colon and Rectal Surgeons Clinical Practice Guidelines for the Management of Hemorrhoids. Dis Colon Rectum. 2018;61(3):284–292. 3. Flebodia 600 preparatini tibbiyotda qo'llash bo'yicha yo'riqnoma (O'zbekiston Respublikasi).

• Ayollarda gemorroy: o'ziga xos jihatlari, sabablari va nozik savollar
• O'tkir gemorroy: davolash va dastlabki 48 soatda nima qilish kerak
• Ich qotishi va gemorroy: ichni zararsiz qanday tartibga solish mumkin