Ич қотиши ва геморрой: ични зарарсиз қандай тартибга солиш мумкин

2026-10-13

• Қаттиқ нажас ва кучаниш геморроидал тугунлардаги босимни оширади — ич қотиши геморройни шу тарзда кучайтиради.
• Ёрдамнинг асоси — клетчатка, сув ва ҳаракат; ўсимлик толасини аста-секин кўпайтиринг.
• Ҳожатхонада телефон билан узоқ ўтирманг, бутун куч билан кучанманг ва ҳожатни ортга сурманг.
• Сурги дорилар ва ҳуқна doiмий эмас, фақат шифокор маслаҳати билан қўлланади.
• Кўп қон кетиши, қора нажас ёки сабабсиз озиб кетиш — зудлик билан шифокорга мурожаат қилиш учун сабаб.

Эрталаб ҳамма шошиб турибди, бутун оилага битта ҳожатхона, сизда эса «бўлмаяпти». Кераклигидан кўпроқ ўтирасиз, кучанасиз, қўлингизга телефон оласиз — ва бу ҳар куни такрорланади. Кейин қичишиш, ноқулайлик ёки қоғозда бир томчи қон пайдо бўлади ва чинакам ташвиш бошланади.

Ич қотиши ва геморрой ҳақиқатан ҳам кўпинча жуфт бўлиб юради. Яхши хабар шуки, аксарият ҳолларда ични юмшоқ ва хавфсиз қадамлар билан, кучли сурги дориларсиз ва хатарли тажрибаларсиз тартибга солиш мумкин. Нимадан бошлашни айтиб берамиз.

Ич қотиши геморрой билан қандай боғлиқ?

Геморроидал тугунлар — орқа чиқарув тешигидаги нормал томир «ёстиқчалари», улар ҳар бир одамда бор. Муаммо тугунлар катталашганда, яллиғланганда, қонаганда ёки ташқарига чиққанда бошланади.

Қаттиқ нажас ва кучли кучаниш бу томирлардаги босимни оширади, қон оқиб кетишини қийинлаштиради ва шиллиқ қаватни жароҳатлайди. Унитазда узоқ ўтириш юкни янада оширади: тугунлар қонга тўлиб, аста-секин пастга силжийди. Шунинг учун геморройни даволаш бўйича халқаро тавсиялар биринчи ўринга айнан ич келишини меъёрлаштиришни қўяди. Бошқа хавф омиллари ҳақида геморрой сабаблари ҳақидаги мақолада ўқинг.

Ич қотиши деб нимага айтилади?

Ҳар кимнинг ўз мароми бор: кимдир учун ҳар куни, кимдир учун бир-икки кунда бир марта ич келиши меъёр. Ўзингизни бошқалар билан солиштириш шарт эмас: ич айнан сиз учун қанчалик осон ва қулай бўшаши муҳимроқ. Одатда ич қотиши дейилади, агар:

• ич ҳафтасига уч мартадан кам келса;
• нажас қаттиқ, бўлак-бўлак, «қўй қумалоғи»га ўхшаш бўлса;
• қаттиқ кучанишга тўғри келса;
• ич тўлиқ бўшамагандек туюлса.

Вақтинчалик ич қотиши кўпинча сафарда, кун тартиби ўзгарганда, организм кўп суюқлик йўқотадиган ёзги жазирамада, ҳомиладорлик пайтида ва туғруқдан кейин, шунингдек ўтириб ишлаганда юзага келади. Агар ич келиши яқинда ва тушунарли сабабсиз ўзгарган бўлса, айниқса етук ёшда, буни албатта шифокор билан муҳокама қилинг.

Клетчатка — юмшоқ ич келишининг асосий иттифоқчиси

Ўсимлик толалари ичакда сувни ушлаб туради ва нажасни ҳажмлироқ ҳамда юмшоқроқ қилади. Тадқиқотлар етарли клетчатка геморрой белгилари ва қон кетишини камайтиришини кўрсатади, шунинг учун бу энг яхши ўрганилган ёрдам усулларидан бири.

• Ҳар овқатда сабзавот: қовоқ, лавлаги, сабзи, карам, қовоқча, кўкатлар.
• Дуккаклилар: мош, нўхат, ловия, ясмиқ — мастава, мошхўрда, шўрва ва салатларда.
• Тўлиқ донли бўтқалар: сули, гречка, арпа; ҳеч бўлмаса баъзан оқ нон ўрнига кепакли нон.
• Пўсти билан ейиладиган мевалар — олма, нок, беҳи, ўрик, хурмо — ва қуруқ мевалар: олхўри қоқиси, туршак, анжир.

Агар овқат орқали етарли клетчатка олиш қийин бўлса, шифокор ўсимлик толали қўшимчаларни, масалан, псиллиум асосидагиларни тавсия қилиши мумкин. Уларни ҳам аста-секин бошлаш ва албатта сув билан ичиш керак.

Сув ва ҳаракат: уларсиз клетчатка ишламайди

Клетчаткага суюқлик керак, акс ҳолда нажас янада қаттиқлашади. Кун давомида сувни бир текис ичинг, ёзда, йўлда ва иссиқда ишлаганда эса кўпроқ. Дастурхон атрофидаги чой ёқимли, лекин оддий сувнинг ўрнини босмайди. Юрак ёки буйрак касалликлари бўлса, суюқлик миқдорини шифокордан аниқланг.

Ҳаракат ичак ишлашига ёрдам беради. Ҳар кунги пиёда юриш, лифт ўрнига зинапоя, ўтириб ишлаганда ҳар соатда қисқа бадантарбия — буларнинг барчаси ич келишини мунтазамроқ қилади. Рул ортида, офисда ёки пештахта ортида кўп соат ўтказадиганлар учун ҳаракат айниқса муҳим. Тушлик танаффусида маҳалла ёки офис атрофида 20–30 дақиқа сайр қилиш ҳам яхши бошланиш.

Ҳожатхонада ўзини қандай тутиш керак?

Ҳожатхонадаги одатлар геморройга овқатланишдан кам таъсир қилмайди:

1. Ҳожатни ортга сурманг. Чидаб турсангиз, нажас қаттиқлашади ва кейин кучлироқ кучанишга тўғри келади.
2. Табиий маромдан фойдаланинг: кўпчилик учун нонуштадан кейин ични бўшатиш осонроқ, чунки овқатдан кейин ичак фаолроқ ишлайди.
3. Оёқ остига паст курсича қўйинг: тиззалар сондан баландроқ бўлади ва ич кўпинча осонроқ бўшайди.
4. Узоқ ўтирманг ва ҳожатхонага телефон олиб кирманг. Бир неча дақиқада ҳеч нарса бўлмаса, туринг ва кейинроқ уриниб кўринг.
5. Бутун кучингиз билан кучанманг ва нафасингизни ушлаб турманг: хотиржам нафас олинг ва қорин мушакларини бўшаштиринг.
6. Ҳожатдан кейин илиқ сув билан ювининг ва терини қаттиқ қоғоз билан ишқаламасдан, юмшоқ сочиқ билан артиб қуритинг. Хушбўй ва спиртли нам салфеткалар терини таъсирлаши мумкин.

Сув билан ювиниш Ўзбекистондаги кўплаб оилалар учун одатий ҳол ва бу яхши анъана: қоғоздан кўра терига анча мулойим.

Сурги дориларни қабул қилса бўладими?

Баъзан шифокор ҳақиқатан ҳам сурги дори тавсия қилади, масалан, сурункали ич қотишида ёки геморрой хуружи пайтида нажас юмшоқ бўлиши учун. Аммо восита, доза ва қабул қилиш муддатини мутахассис танлаши керак: баъзи дорилар doiмий ишлатилганда суюқлик ва тузлар йўқотилишига, қорин оғриғига ва «дангаса» ичакка олиб келади.

• Сурги дориларни «ҳар эҳтимолга қарши» ва тайинловсиз узоқ курслар билан ичманг.
• Мунтазам ҳуқна ва «ичакни тозалаш» керак эмас ва зарар қилиши мумкин.
• «Детокс чойлари» ва кучли сурги ўтлар йиғмаларини ҳам шифокор маслаҳатисиз синаб кўрманг.

Ҳомиладорлик, эмизиш даврида, болалар ва кексаларда ич қотишига қарши ҳар қандай восита фақат шифокор тавсияси билан қўлланади.

Ич қотиши ва геморрой қачон зудлик билан шифокорга боришга сабаб бўлади?

Агар овқатланишни ўзгартирганингизга қарамай ич қотиши бир неча ҳафта давом эца ёки геморрой қайта-қайта безовта қилса, проктолог ёки терапевт қабулига ёзилинг. Шифокор кўрикдан ўтказади, керак бўлса, ичакни текширишни тайинлайди ва даволашни танлайди. Шуни ҳам ёдда тутингки, қаттиқ нажасдан анал ёриғи пайдо бўлиши мумкин: у ич келиши пайтида ва ундан кейин кескин оғриқ беради ва уни ҳам проктолог даволайди. Касалликнинг илк белгилари ҳақида геморрой белгилари ҳақидаги мақолада сўзлаб берганмиз.

Қисқача хулоса

Ич қотиши ва геморрой бир-бирини кучайтиради, аммо бу doiрани бузиш мумкин. Клетчатка ва сув, ҳар кунги сайр, ҳожатхонага телефонсиз, хотиржам ва қисқа бориш — вақт ўтиб нажасни юмшоқ, ҳаётни эса анча қулай қиладиган оддий қадамлар. Бугуноқ битта ўзгаришдан бошланг, масалан, тушликка бир коса мастава ва кечки овқатдан кейин сайр.

Manbalar: 1. van Tol RR, Kleijnen J, Watson AJM, et al. European Society of ColoProctology: guideline for haemorrhoidal disease. Colorectal Dis. 2020;22(6):650–662. 2. Davis BR, Lee-Kong SA, Migaly J, Feingold DL, Steele SR. The American Society of Colon and Rectal Surgeons Clinical Practice Guidelines for the Management of Hemorrhoids. Dis Colon Rectum. 2018;61(3):284–292. 3. Alonso-Coello P, Mills E, Heels-Ansdell D, et al. Fiber for the treatment of hemorrhoids complications: a systematic review and meta-analysis. Am J Gastroenterol. 2006;101(1):181–188.

• Геморрой нега пайдо бўлади: асосий хавф омиллари
• Геморройнинг биринчи белгилари: эътиборсиз қолдириб бўлмайдиган аломатлар
• Ички ва ташқи геморрой