Аёлларда кичик чаноқ варикози: нималарга эътибор бериш керак

2026-11-08

• Кичик чаноқ варикози — чаноқ соҳасидаги веналарнинг кенгайиши, кўпинча бир неча бор ҳомиладор бўлган аёлларда учрайди.
• Қориннинг пастки қисмида тортувчи оғриқ ва оғирлик тик турганда ва кечга бориб кучаяди, ётганда камаяди.
• Жинсий лаблар, оралиқ, думба ва соннинг ички томонидаги кенгайган веналар сергаклантириши мумкин.
• Чаноқдаги оғриққа кўп касалликлар сабаб бўлади, шунинг учун ташхисни фақат шифокор текширувдан кейин қўяди.
• Қорин пастида кескин кучли оғриқ, иситма ёки қон кетиши — зудлик билан тез ёрдам (103) чақириш учун сабаб.

Кун бўйи оёқда юргандан кейин кечга бориб келадиган қорин пастидаги тортувчи оғриқ. Ҳайздан олдин чаноқдаги оғирлик ва тўлиб кетиш ҳисси. Яқинлик пайтида ёки ундан кейин нохуш ҳис. Кўп аёллар йиллар давомида шу билан яшайди, шифокордан шифокорга боради, таҳлиллар ва оддий УЗИ эса алоҳида ҳеч нарса топмайди.

Бундай шикоятларнинг мумкин бўлган сабабларидан бири — кичик чаноқ варикози. У ҳақида оёқ варикозига қараганда камроқ гапирилади, ташхис ҳам кўпинча дарҳол қўйилмайди. Ушбу мақолада бу қандай ҳолат экани ва нималарга эътибор бериш кераклиги ҳақида умумий маълумот берилади. Муҳим: тавсифга қараб ўзингизга ташхис қўйманг, бу шифокорнинг вазифаси.

Кичик чаноқ варикози нима?

Кичик чаноқда бачадон, тухумдонлар, сийдик пуфаги ва тўғри ичакдан қон йиғадиган зич веналар тармоғи бор. Оёқлардаги каби, бу веналарнинг айримларида клапанлар бор, вена деворлари эса чўзилиши мумкин.

Агар клапанлар, айниқса тухумдон веналаридаги клапанлар, ишни уддалай олмай қолса, қон тескари йўналишда оқиб, димланади. Веналар кенгаяди, эгри-бугри бўлиб қолади — кичик чаноқнинг веноз тўлақонлик синдроми шундай шаклланади. Бугунги кунда шифокорлар бундай ҳолатларни «кичик чаноқнинг веноз бузилишлари» деган умумий ном остида бирлаштиради.

Кичик чаноқ варикози нега пайдо бўлади?

Механизми охиригача ўрганилмаган, аммо эҳтимолни оширадиган омиллар маълум:

• бир неча марта ҳомиладорлик ва туғруқ: ҳомиладорликда қон ҳажми ортади, чаноқ веналари эса гормонлар ва бачадон босими таъсирида кенгаяди;
• гормонал хусусиятлар — аёл жинсий гормонлари веналар тонусига таъсир қилади, шунинг учун бу ҳолат кўпроқ туғиш ёшидаги аёлларда учрайди;
• вена деворларининг ирсий заифлиги ва яқин қариндошларда оёқ варикози;
• ишда узоқ тик туриш ёки ўтириш ва кучаниш билан кечадиган сурункали ич қотиши;
• баъзан — йирик веналарнинг қўшни томирлар томонидан сиқилиши, буни шифокор текширув пайтида аниқлаши мумкин.

Қайси белгилар сергаклантириши керак?

Намоён бўлиши турлича, баъзан эса кенгайган чаноқ веналари умуман безовта қилмайди ва тасодифан топилади. Кўпинча аёллар қуйидаги ҳис-туйғуларни тасвирлайди:

• қориннинг пастки қисмида, белда ёки чов соҳасида ойлаб давом этадиган тўмтоқ, зирқировчи ёки тортувчи оғриқ;
• оғриқ ва оғирлик узоқ тик тургандан кейин, кун охирида, ҳайздан олдин ва ҳайз пайтида кучаяди;
• ётган ҳолатда енгиллик келади;
• жинсий алоқа пайтида ёки ундан кейин ноқулайлик;
• баъзан — тез-тез сийишга чақириқ.

Кўринадиган белгилар ҳам бор. Кенгайган веналар жинсий лабларда, оралиқда, думбада, соннинг ички ёки орқа юзасида пайдо бўлиши мумкин. Баъзан айнан оёқдаги шундай ноодатий варикоз шифокорга муаммо манбаи юқорида, чаноқ веналарида эканини кўрсатади.

Нега шифокор кўриги жуда муҳим?

Сурункали чаноқ оғриғи — кенг тарқалган шикоят, унинг сабаблари эса кўп: эндометриоз, яллиғланиш касалликлари, тухумдон кисталари, битишмалар, ичак ва сийдик пуфаги касалликлари. Уларнинг кўпчилиги бутунлай бошқача даволанади. Шунинг учун одатда биринчи мутахассис гинеколог бўлади ва у гинекологик сабабларни истисно қилади. Нозик тафсилотлар — яқинликдаги оғриқ, ҳайз сикли билан боғлиқлик, сийиш билан боғлиқ муаммолар ҳақида айтишдан уялманг: аниқ ташхис учун улар жуда муҳим.

Чаноқ веналарини баҳолаш учун допплерли ултратовуш текшируви, жумладан трансвагинал текширув, керак бўлса, компютер ёки магнит-резонанс томография қўлланилади. Сизга қайси усуллар кераклигини шифокор ҳал қилади. Текширув ва даволашга флеболог ёки қон томир жарроҳи, шунингдек эндоваскуляр аралашувлар бўйича мутахассис ҳам қўшилиши мумкин. Флеболог нима билан шуғулланиши ҳақида «Флеболог: веналарни қайси шифокор даволайди ва унга қачон бориш керак» мақоласида айтиб берганмиз.

Кичик чаноқ варикози қандай даволанади?

Даволаш индивидуал танланади: кўп нарса шикоятларнинг кучига, веналар кенгайишининг сабабига ва аёлнинг ҳомиладорлик режаларига боғлиқ. Веналар кенгайган, лекин ҳеч нарса безовта қилмаса, кўпинча кузатувнинг ўзи етарли. Айтганча, эркакларда ҳам чаноқ ва ёрғоқ веналарининг кенгайиши — варикоцеле учрайди, аммо бу уролог шуғулланадиган алоҳида мавзу.

Оғриқ кучли бўлса, шифокор кам инвазив аралашув — эмболизацияни таклиф қилиши мумкин: рентген назорати остида вена тешиги орқали кенгайган веналарга уларни ёпадиган материаллар киритилади. Европа тавсиялари бу усулни синчковлик билан танланган беморлар учун вариант сифатида кўради, аммо далиллар сифати ҳозирча чекланган. Чаноқ веналари билан боғлиқ оёқ ва оралиқдаги кенгайган веналар алоҳида, масалан, склеротерапия билан даволанади.

Оғриқ қолдирувчи ва гормонал препаратларни, агар керак бўлса, фақат шифокор тайинлайди. Чаноқ оғриғига қарши дориларни ўзингиз танламанг.

Ўзингиз нима қила оласиз?

Турмуш тарзи кенгайган веналарни йўқотмайди, лекин аҳволни енгиллаштириши ва умуман веналарни қўллаб-қувватлаши мумкин. Унинг айнан чаноқ веналарига таъсири ҳақида маълумотлар кам, аммо бу одатлар хавфсиз ва фойдали:

1. Ҳар куни ҳаракат қилинг: юриш ва сузиш қон қайтишини яхшилайди.
2. Ишингиз тик туриб бўлса, танаффус қилинг ва имкон қадар қисқа вақтга ўтиринг ёки ётинг.
3. Ич келиши мунтазам ва юмшоқ бўлишига эътибор беринг: кучаниш қорин бўшлиғи ва чаноқ веналаридаги босимни оширади.
4. Соғлом вазнни сақланг.
5. Оғриқ кучайганда оёқлар остига ёстиқ қўйиб, ётиб дам олинг: кўпчиликка бу енгиллик беради.

Агар сизда оёқ варикози ҳам бўлса, сурункали веноз етишмовчилик нима эканини тушуниб олиш фойдали: бу ҳолатларнинг механизмлари ва профилактика қоидалари кўп жиҳатдан умумий.

Ҳомиладорлик ва чаноқдаги кенгайган веналар

Жинсий лаблар ва оралиқдаги кенгайган веналар кўпинча ҳомиладорлик пайтида пайдо бўлади. Одатда туғруқдан кейин улар сезиларли кичраяди ёки йўқолади. Улар ҳақида албатта акушер-гинекологга айтинг: у вазиятни баҳолайди ва ҳомиладорлик ҳамда туғруқ пайтида ўзингизни қандай тутишни маслаҳат беради. Бу даврда ҳар қандай дори — фақат шифокор тайинлови билан. Батафсил — «Ҳомиладорликда варикоз» мақоласида.

Қисқача хулоса

Кичик чаноқ варикози — сурункали чаноқ оғриғининг ҳақиқий сабаби, у ҳақида билиш керак, лекин ундан қўрқмаслик керак. Қорин пастидаги оғриқ ойлаб такрорланса ва кечга бориб кучайса, чидаб юрманг ва ўзингизга ташхис қўйманг: гинекологдан бошланг ва текширувдан ўтинг. «Нега оғрияпти?» деган саволга аниқ жавоб — енгиллик сари йўлнинг ярми.

Manbalar: 1. De Maeseneer MG, Kakkos SK, Aherne T, et al. ESVS 2022 Clinical Practice Guidelines on the Management of Chronic Venous Disease of the Lower Limbs. Eur J Vasc Endovasc Surg. 2022;63(2):184–267.

• Сурункали веноз етишмовчилик: бу нима ва қандай намоён бўлади
• Ҳомиладорликда варикоз: веналар нега азият чекади ва нима ёрдам беради
• Тромбофлебит белгилари: қачон шошилинч ёрдам керак