Ayollarda kichik chanoq varikozi: nimalarga e'tibor berish kerak

2026-11-08

• Kichik chanoq varikozi — chanoq sohasidagi venalarning kengayishi, ko'pincha bir necha bor homilador bo'lgan ayollarda uchraydi.
• Qorinning pastki qismida tortuvchi og'riq va og'irlik tik turganda va kechga borib kuchayadi, yotganda kamayadi.
• Jinsiy lablar, oraliq, dumba va sonning ichki tomonidagi kengaygan venalar sergaklantirishi mumkin.
• Chanoqdagi og'riqqa ko'p kasalliklar sabab bo'ladi, shuning uchun tashxisni faqat shifokor tekshiruvdan keyin qo'yadi.
• Qorin pastida keskin kuchli og'riq, isitma yoki qon ketishi — zudlik bilan tez yordam (103) chaqirish uchun sabab.

Kun bo'yi oyoqda yurgandan keyin kechga borib keladigan qorin pastidagi tortuvchi og'riq. Hayzdan oldin chanoqdagi og'irlik va to'lib ketish hissi. Yaqinlik paytida yoki undan keyin noxush his. Ko'p ayollar yillar davomida shu bilan yashaydi, shifokordan shifokorga boradi, tahlillar va oddiy UZI esa alohida hech narsa topmaydi.

Bunday shikoyatlarning mumkin bo'lgan sabablaridan biri — kichik chanoq varikozi. U haqida oyoq varikoziga qaraganda kamroq gapiriladi, tashxis ham ko'pincha darhol qo'yilmaydi. Ushbu maqolada bu qanday holat ekani va nimalarga e'tibor berish kerakligi haqida umumiy ma'lumot beriladi. Muhim: tavsifga qarab o'zingizga tashxis qo'ymang, bu shifokorning vazifasi.

Kichik chanoq varikozi nima?

Kichik chanoqda bachadon, tuxumdonlar, siydik pufagi va to'g'ri ichakdan qon yig'adigan zich venalar tarmog'i bor. Oyoqlardagi kabi, bu venalarning ayrimlarida klapanlar bor, vena devorlari esa cho'zilishi mumkin.

Agar klapanlar, ayniqsa tuxumdon venalaridagi klapanlar, ishni uddalay olmay qolsa, qon teskari yo'nalishda oqib, dimlanadi. Venalar kengayadi, egri-bugri bo'lib qoladi — kichik chanoqning venoz to'laqonlik sindromi shunday shakllanadi. Bugungi kunda shifokorlar bunday holatlarni «kichik chanoqning venoz buzilishlari» degan umumiy nom ostida birlashtiradi.

Kichik chanoq varikozi nega paydo bo'ladi?

Mexanizmi oxirigacha o'rganilmagan, ammo ehtimolni oshiradigan omillar ma'lum:

• bir necha marta homiladorlik va tug'ruq: homiladorlikda qon hajmi ortadi, chanoq venalari esa gormonlar va bachadon bosimi ta'sirida kengayadi;
• gormonal xususiyatlar — ayol jinsiy gormonlari venalar tonusiga ta'sir qiladi, shuning uchun bu holat ko'proq tug'ish yoshidagi ayollarda uchraydi;
• vena devorlarining irsiy zaifligi va yaqin qarindoshlarda oyoq varikozi;
• ishda uzoq tik turish yoki o'tirish va kuchanish bilan kechadigan surunkali ich qotishi;
• ba'zan — yirik venalarning qo'shni tomirlar tomonidan siqilishi, buni shifokor tekshiruv paytida aniqlashi mumkin.

Qaysi belgilar sergaklantirishi kerak?

Namoyon bo'lishi turlicha, ba'zan esa kengaygan chanoq venalari umuman bezovta qilmaydi va tasodifan topiladi. Ko'pincha ayollar quyidagi his-tuyg'ularni tasvirlaydi:

• qorinning pastki qismida, belda yoki chov sohasida oylab davom etadigan to'mtoq, zirqirovchi yoki tortuvchi og'riq;
• og'riq va og'irlik uzoq tik turgandan keyin, kun oxirida, hayzdan oldin va hayz paytida kuchayadi;
• yotgan holatda yengillik keladi;
• jinsiy aloqa paytida yoki undan keyin noqulaylik;
• ba'zan — tez-tez siyishga chaqiriq.

Ko'rinadigan belgilar ham bor. Kengaygan venalar jinsiy lablarda, oraliqda, dumbada, sonning ichki yoki orqa yuzasida paydo bo'lishi mumkin. Ba'zan aynan oyoqdagi shunday noodatiy varikoz shifokorga muammo manbai yuqorida, chanoq venalarida ekanini ko'rsatadi.

Nega shifokor ko'rigi juda muhim?

Surunkali chanoq og'rig'i — keng tarqalgan shikoyat, uning sabablari esa ko'p: endometrioz, yallig'lanish kasalliklari, tuxumdon kistalari, bitishmalar, ichak va siydik pufagi kasalliklari. Ularning ko'pchiligi butunlay boshqacha davolanadi. Shuning uchun odatda birinchi mutaxassis ginekolog bo'ladi va u ginekologik sabablarni istisno qiladi. Nozik tafsilotlar — yaqinlikdagi og'riq, hayz sikli bilan bog'liqlik, siyish bilan bog'liq muammolar haqida aytishdan uyalmang: aniq tashxis uchun ular juda muhim.

Chanoq venalarini baholash uchun dopplerli ultratovush tekshiruvi, jumladan transvaginal tekshiruv, kerak bo'lsa, kompyuter yoki magnit-rezonans tomografiya qo'llaniladi. Sizga qaysi usullar kerakligini shifokor hal qiladi. Tekshiruv va davolashga flebolog yoki qon tomir jarrohi, shuningdek endovaskulyar aralashuvlar bo'yicha mutaxassis ham qo'shilishi mumkin. Flebolog nima bilan shug'ullanishi haqida «Flebolog: venalarni qaysi shifokor davolaydi va unga qachon borish kerak» maqolasida aytib berganmiz.

Kichik chanoq varikozi qanday davolanadi?

Davolash individual tanlanadi: ko'p narsa shikoyatlarning kuchiga, venalar kengayishining sababiga va ayolning homiladorlik rejalariga bog'liq. Venalar kengaygan, lekin hech narsa bezovta qilmasa, ko'pincha kuzatuvning o'zi yetarli. Aytgancha, erkaklarda ham chanoq va yorg'oq venalarining kengayishi — varikotsele uchraydi, ammo bu urolog shug'ullanadigan alohida mavzu.

Og'riq kuchli bo'lsa, shifokor kam invaziv aralashuv — embolizatsiyani taklif qilishi mumkin: rentgen nazorati ostida vena teshigi orqali kengaygan venalarga ularni yopadigan materiallar kiritiladi. Yevropa tavsiyalari bu usulni sinchkovlik bilan tanlangan bemorlar uchun variant sifatida ko'radi, ammo dalillar sifati hozircha cheklangan. Chanoq venalari bilan bog'liq oyoq va oraliqdagi kengaygan venalar alohida, masalan, skleroterapiya bilan davolanadi.

Og'riq qoldiruvchi va gormonal preparatlarni, agar kerak bo'lsa, faqat shifokor tayinlaydi. Chanoq og'rig'iga qarshi dorilarni o'zingiz tanlamang.

O'zingiz nima qila olasiz?

Turmush tarzi kengaygan venalarni yo'qotmaydi, lekin ahvolni yengillashtirishi va umuman venalarni qo'llab-quvvatlashi mumkin. Uning aynan chanoq venalariga ta'siri haqida ma'lumotlar kam, ammo bu odatlar xavfsiz va foydali:

1. Har kuni harakat qiling: yurish va suzish qon qaytishini yaxshilaydi.
2. Ishingiz tik turib bo'lsa, tanaffus qiling va imkon qadar qisqa vaqtga o'tiring yoki yoting.
3. Ich kelishi muntazam va yumshoq bo'lishiga e'tibor bering: kuchanish qorin bo'shlig'i va chanoq venalaridagi bosimni oshiradi.
4. Sog'lom vaznni saqlang.
5. Og'riq kuchayganda oyoqlar ostiga yostiq qo'yib, yotib dam oling: ko'pchilikka bu yengillik beradi.

Agar sizda oyoq varikozi ham bo'lsa, surunkali venoz yetishmovchilik nima ekanini tushunib olish foydali: bu holatlarning mexanizmlari va profilaktika qoidalari ko'p jihatdan umumiy.

Homiladorlik va chanoqdagi kengaygan venalar

Jinsiy lablar va oraliqdagi kengaygan venalar ko'pincha homiladorlik paytida paydo bo'ladi. Odatda tug'ruqdan keyin ular sezilarli kichrayadi yoki yo'qoladi. Ular haqida albatta akusher-ginekologga ayting: u vaziyatni baholaydi va homiladorlik hamda tug'ruq paytida o'zingizni qanday tutishni maslahat beradi. Bu davrda har qanday dori — faqat shifokor tayinlovi bilan. Batafsil — «Homiladorlikda varikoz» maqolasida.

Qisqacha xulosa

Kichik chanoq varikozi — surunkali chanoq og'rig'ining haqiqiy sababi, u haqida bilish kerak, lekin undan qo'rqmaslik kerak. Qorin pastidagi og'riq oylab takrorlansa va kechga borib kuchaysa, chidab yurmang va o'zingizga tashxis qo'ymang: ginekologdan boshlang va tekshiruvdan o'ting. «Nega og'riyapti?» degan savolga aniq javob — yengillik sari yo'lning yarmi.

Manbalar: 1. De Maeseneer MG, Kakkos SK, Aherne T, et al. ESVS 2022 Clinical Practice Guidelines on the Management of Chronic Venous Disease of the Lower Limbs. Eur J Vasc Endovasc Surg. 2022;63(2):184–267.

• Surunkali venoz yetishmovchilik: bu nima va qanday namoyon bo'ladi
• Homiladorlikda varikoz: venalar nega aziyat chekadi va nima yordam beradi
• Tromboflebit belgilari: qachon shoshilinch yordam kerak