Kechqurun oyoqlarda og'irlik: sabablari va qachon shifokorga borish kerak

2026-10-03

• Kechga borib oyoqlardagi og'irlik ko'pincha uzoq tik turish yoki o'tirishdan keyin venalarda qon turib qolishi bilan bog'liq.
• Vena kasalligi belgilari ko'pincha ko'rinadigan kengaygan venalardan oldinroq paydo bo'ladi.
• Kechqurun oyoqlarni ko'tarib yotish, «pedal» mashqi, salqin dush va shoshilmay sayr qilish yordam beradi.
• Og'irlik muntazam takrorlansa, flebolog yoki terapevtga ko'rining va venalarni UZI qildiring.
• Bir oyoqning to'satdan shishishi va og'rishi, hansirash yoki ko'krakda og'riq — darhol 103 ga qo'ng'iroq qiling.

Uzoq kundan keyin — bozordagi rastada, maktabdagi oltita darsda yoki kompyuter oldida sakkiz soat o'tirib — uyga qaytasiz, poyabzalni yechasiz va oyoqlar go'yo qo'rg'oshin quyilgandek og'ir. Yotib, ularni balandroq qo'ygingiz keladi, ertalab esa hammasi yana joyida. Tanishmi?

Kechga borib oyoqlarda og'irlik — flebolog va terapevtga murojaat qilishning eng ko'p uchraydigan sabablaridan biri. Ko'pincha buning ortida venalar turadi, lekin har doim ham emas. Keling, bu his qayerdan paydo bo'lishini, uyda o'zingizga qanday yordam berishni va qaysi holatlarda shifokorga borishni kechiktirmaslik kerakligini ko'rib chiqamiz.

Nega oyoqlar aynan kechga borib og'irlashadi?

Oyoq panjalaridan yurakka qaytish uchun qon og'irlik kuchiga qarshi yuqoriga ko'tarilishi kerak. Bunda unga vena klapanlari — qonning orqaga oqishiga yo'l qo'ymaydigan «eshikchalar» — va boldir mushaklari yordam beradi: har qadamda ular qisqarib, qonni nasos kabi yuqoriga itaradi.

Uzoq vaqt deyarli qimirlamay tik tursak yoki o'tirsak, bu nasos ishlamay qoladi. Qon va to'qima suyuqligi asta-sekin oyoqlarning pastki qismida to'planadi, venalar cho'ziladi va kun oxiriga kelib og'irlik, charchoq, to'lib ketish hissi paydo bo'ladi. Tunda oyoqlar gorizontal holatda yotadi, qon oqimi tiklanadi — shuning uchun ertalabga borib bu his odatda o'tib ketadi.

Oyoqlarda og'irlikning eng ko'p uchraydigan sabablari qanday?

Odatda bir vaqtning o'zida bir nechta omil ta'sir qiladi. Ularning eng keng tarqalganlari:

• Venalarning surunkali kasalligi. Klapanlar yomonroq ishlasa, qon tezroq turib qoladi. Bunda shikoyatlar ko'rinadigan varikoz tugunlaridan ancha oldin paydo bo'lishi mumkin: CEAP tasnifida belgilar bezovta qilayotgan, ammo tashqi o'zgarishlar hali yo'q holatlar uchun alohida belgi ham bor.
• Tik turib yoki o'tirib ishlash. Sotuvchilar, oshpazlar, sartaroshlar, o'qituvchilar, haydovchilar va ofis xodimlari buni birinchi bo'lib sezadi.
• Jazirama. Yozgi issiq, issiq vanna yoki bug'xonada uzoq o'tirish venalarni kengaytiradi va og'irlik kuchayadi.
• Ortiqcha vazn va kam harakat. Kunlik qadamlar qancha kam bo'lsa, mushak nasosi shuncha sust ishlaydi va venalarga yuk ortadi.
• Gormonal o'zgarishlar. Homiladorlik va gormonal dorilar vena tonusiga ta'sir qiladi; homiladorlik va venalarning surunkali kasalliklari qanday bog'liqligi haqida alohida yozganmiz.
• Noqulay poyabzal. Doimiy baland poshna boldir mushaklarining normal ishlashiga xalaqit beradi.

Venalarga aloqasi bo'lmagan sabablar ham bor: yassi oyoqlik va bo'g'im kasalliklari, shish bilan kechadigan yurak, buyrak yoki qalqonsimon bez kasalliklari, ayrim dorilarning nojo'ya ta'siri. Shuning uchun shikoyatlarning manbasini shifokor aniqlashi kerak.

Og'irlik venalar bilan bog'liqligini qanday bilish mumkin?

Aniq javobni faqat ko'rik va tekshiruv beradi, ammo ko'pincha venoz sababdan darak beradigan belgilar bor:

• his kechga borib, uzoq tik turish yoki o'tirishdan keyin, issiqda kuchayadi;
• oyoqlarni ko'tarib yotsangiz, biroz yursangiz yoki oyoqlarni salqinlatsangiz, yengil tortasiz;
• kun oxirida to'piq atrofida shish va paypoq rezinkasidan chuqur iz paydo bo'ladi;
• tomir «yulduzchalari» yoki kengaygan venalar ko'rinadi, tungi tirishishlar, boldirdagi teri qichishishi bezovta qiladi.

Yurganda boldirda paydo bo'ladigan, to'xtashga majbur qiladigan va bir necha daqiqa dam olgach o'tib ketadigan og'riq esa ko'proq arteriyalar muammosiga o'xshaydi — ayniqsa chekuvchilar va qandli diabeti borlarda. Uvishish, achishish, «chumoli yurgandek» his asab yoki umurtqa bilan bog'liq bo'lishi mumkin. Bunday shikoyatlar o'z-o'zidan o'tib ketishini kutmay, ularni shifokorga ko'rsating.

Oyoqlar yengil tortishi uchun bugun kechqurun nima qilish mumkin?

Bir nechta oddiy qadam oyoqlardagi og'irlikni taxminan 15–20 daqiqada kamaytirishga yordam beradi:

1. Tor poyabzal va rezinkasi qattiq paypoqni yeching, erkin kiyim kiying.
2. Yoting va oyoqlarni yostiq yoki valik ustiga, panjalar yurak sathidan biroz baland bo'ladigan qilib qo'ying. 15–20 daqiqa shu holatda dam oling.
3. Oyoqlarni tushirmay «pedal» qiling: oyoq uchlarini 20–30 marta o'zingizga va o'zingizdan tomon torting, keyin panjalarni aylantiring.
4. Oyoqlarga salqin, ammo muzdek bo'lmagan dush oling, suvni panjadan yuqoriga qarab yo'naltiring.
5. Kuchingiz qolgan bo'lsa, 20–30 daqiqa shoshilmasdan sayr qiling — mahalla bo'ylab yoki yaqin atrofdagi xiyobonda.

Oyoqlardagi og'irlikni uzoq muddatga qanday kamaytirish mumkin?

Kechki choralar belgilarni yengillashtiradi, lekin oyoqlar kamroq og'irlashishi uchun kundalik odatlar kerak:

• Har kuni harakat qiling. Piyoda yurish, suzish, velosiped mushak nasosini yaxshi chiniqtiradi. Vena kasalliklarida qanday yuklamalar mos kelishi varikozda mashg'ulotlar haqidagi maqolada aytilgan.
• Vazn va tuzni nazorat qiling. Sho'r gazaklar va tuzlamalar suyuqlikni ushlab qoladi, ortiqcha kilogrammlar esa oyoq venalaridagi bosimni oshiradi.
• O'lchamingizga mos, past va barqaror poshnali qulay poyabzal tanlang.
• Uzoq qizib ketishdan saqlaning: issiq vanna, isitgich yonida soatlab o'tirish, bug'xonada uzoq qolish.
• Kompression trikotaj ko'pincha belgilarni sezilarli yengillashtiradi, ammo kompressiya sinfini shifokor tanlaydi, arteriyalarning ayrim kasalliklarida esa u mumkin emas. Uni faqat shifokor bilan maslahatlashgandan keyin kiying.

Oyoqlarda og'irlik bo'lsa, qachon shifokorga borish kerak?

Og'irlik bir necha hafta davomida muntazam takrorlansa, shish tun davomida qaytmasa, ko'rinadigan venalar, to'piq atrofida terining qorayishi yoki qattiqlashishi paydo bo'lsa, shuningdek noxush his faqat bitta oyoqda bo'lsa, flebolog yoki terapevt qabuliga yoziling.

Qabulda shifokor shikoyatlaringizni so'raydi, oyoqlarni ko'zdan kechiradi va, ehtimol, venalarni ultratovushli dupleks skanerlashga yo'naltiradi. Bu og'riqsiz tekshiruv klapanlar qanday ishlayotganini va tromb bor-yo'qligini ko'rsatadi. Natijalarga ko'ra vena kasalligi CEAP tasnifi bo'yicha tavsiflanadi va davolash tanlanadi.

Venotonik vositalar yordam beradimi?

Agar shifokor og'irlikni surunkali venoz yetishmovchilik bilan bog'lasa, harakat va kompressiyadan tashqari venotonik vosita taklif qilishi mumkin. Flebodia 600 (diosmin 600 mg) — retseptsiz beriladigan preparat bo'lib, oyoqlardagi limfovenoz yetishmovchilik belgilari: og'irlik va charchoq, og'riq, bezovta oyoqlar sindromini bartaraf etish uchun ko'rsatilgan. Yo'riqnomaga ko'ra kuniga 1 tabletka ovqat paytida qabul qilinadi, kurs odatda 2 oy davom etadi. Belgilar 2 hafta ichida kamaymasa, shifokorga murojaat qilish kerak.

Qarshi ko'rsatmalar va mumkin bo'lgan nojo'ya ta'sirlar rasmiy yo'riqnomada keltirilgan. Qo'llashdan oldin yo'riqnoma bilan tanishib chiqing va mutaxassis bilan maslahatlashing.

Asosiysi

Kechga borib oyoqlarda og'irlik — hukm ham emas, indamay chidash uchun sabab ham emas. Bu oyoqlarga harakat, dam yoki mutaxassis e'tibori yetishmayotganidan darak. Oddiydan boshlang: kun davomida bir-ikki qisqa badantarbiya, oyoqlarni ko'tarib o'tkazilgan oqshom, qulay poyabzal. Agar his qayta-qayta qaytsa, albatta shifokorga ko'rining — qanchalik erta bo'lsa, yordam berish shunchalik oson.

Manbalar: 1. De Maeseneer MG, Kakkos SK, Aherne T, et al. ESVS 2022 Clinical Practice Guidelines on the Management of Chronic Venous Disease of the Lower Limbs. Eur J Vasc Endovasc Surg. 2022;63(2):184–267. 2. Lurie F, Passman M, Meisner M, et al. The 2020 update of the CEAP classification system and reporting standards. J Vasc Surg Venous Lymphat Disord. 2020;8(3):342–352. 3. Flebodia 600 preparatini tibbiyotda qo'llash bo'yicha yo'riqnoma (O'zbekiston Respublikasi).

• Oddiy qoidalarga rioya qiling
• Varikoz tomirlari uchun mashqlar
• Homiladorlik va surunkali oyoq tomirlari kasalliklari chambarchas bog'liq