Веналар склеротерапияси: кимга мос келади ва нимани кутиш керак
- Веналар склеротерапияси — ингичка игна билан венага дори юбориш, шундан сўнг томир ёпишиб, аста-секин йўқолади.
- Томир юлдузчалари, ретикуляр ва айрим варикоз веналарда қўлланади; усулни флеболог УЗИдан кейин танлайди.
- Муолажа амбулатор, умумий наркозсиз ўтади; ундан кейин дарҳол юриш ва компрессия керак.
- Сеансдан кейинги кўкариш, қаттиқлашиш ва доғлар тез-тез учрайди ва одатда аста-секин ўтиб кетади.
- Бир оёқ тўсатдан шишиб оғриса, нафас қисилса ёки кўкрак оғриса — дарҳол 103 га қўнғироқ қилинг.
Ёзда сонда ингичка қизил томирлар тўрини, тизза остида эса кўкимтир, эгри-бугри венани пайқадингиз. Дугонангиз бундай томирларни клиникада «укол» билан йўқотганини айтди ва энди хаёлингизда бир нечта савол: оғриқли эмасми, хавфли эмасми ва бу муолажа айнан сизга тўғри келадими?
Веналар склеротерапияси — томир юлдузчалари ва варикоз веналарни даволашнинг энг кенг тарқалган усулларидан бири. Келинг, у қандай ишлаши, кимга мос келиши, унга қандай тайёрланиш ва сеансдан кейинги дастлабки ҳафталарда одатда нималар бўлишини хотиржам ва тартиб билан кўриб чиқамиз.
Веналар склеротерапияси нима ва у қандай ишлайди?
Муолажа вақтида шифокор ингичка игна билан ўзгарган венага махсус дори — склерозант юборади. У томирнинг ички қаватини шикастлайди, вена деворлари бир-бирига ёпишади ва унга қон тўлмай қўяди. Вақт ўтиши билан организм бундай венани аста-секин сўриб юборади, қон эса соғлом томирлар орқали оқади.
Усулнинг икки асосий тури бор:
- Суюқ склеротерапия. Дори одатий, суюқ ҳолида юборилади. Кўпинча томир юлдузчалари (телеангиэктазиялар) ва майда кўкимтир ретикуляр веналар учун қўлланади.
- Кўпикли склеротерапия. Юборишдан олдин дори ҳаво ёки газ билан аралаштирилиб, майда кўпикка айлантирилади — у томир деворига яхшироқ тегади. Бу усул йирикроқ веналар учун ишлатилади ва одатда ултратовуш назорати остида бажарилади.
Майда қизил ва бинафшаранг томирлар қаердан пайдо бўлиши ва уларни ҳар doiм даволаш керакми, деган саволларга «Оёқлардаги томир юлдузчалари» мақоласида жавоб берганмиз.
Склеротерапия кимга мос келади?
Муолажа ҳақидаги қарорни флеболог кўрик ва текширувдан кейин қабул қилади. Халқаро тавсияларга кўра, склеротерапия одатда қуйидаги ҳолатларда кўриб чиқилади:
- ташқи кўриниши билан безовта қиладиган ёки ачишиш, қичишиш, оғирлик ҳиссини берадиган томир юлдузчалари ва ретикуляр веналар;
- варикоз кенгайган ирмоқлар — болдир ва сондаги эгри-бугри веналар;
- операция ёки лазер билан даволашдан кейин қолган ёки қайта пайдо бўлган веналар;
- айрим ҳолларда — иссиқлик усуллари (лазер, радиочастотали облитерация) бирор сабабга кўра тўғри келмаса, йирик тери ости веналари.
Агар варикознинг асосий сабаби катта ёки кичик тери ости венасининг стволидаги клапанлар етишмовчилиги бўлса, шифокор кўпинча эндовеноз даволашдан бошлашни, склеротерапияни эса қолган ирмоқлар учун қолдиришни таклиф қилади. Барча вариантларни солиштиришга «Бугунги кунда варикозни даволаш» шарҳи ёрдам беради. Бир нечта усулни бирга қўллаш ҳам одатий амалиёт.
Склеротерапия қачон кечиктирилади ёки ўтказилмайди?
Усул хавфсиз ҳисобланади, аммо унинг ҳам чекловлари бор. Шифокор қуйидаги ҳолларда муолажадан воз кечиши ёки уни кейинга суриши мумкин:
- склерозантга аллергия бўлса;
- ҳозирда чуқур веналар тромбози ёки тромбоэмболия, даволанадиган соҳада яллиғланиш ёки тери инфексияси, юқори ҳарорат бўлса;
- одам узоқ вақт ётишга мажбур бўлса ёки деярли ҳаракат қилмаса;
- ҳомиладорлик ёки эмизиш даври бўлса — бу вақтда муолажа одатда кейинга сурилади;
- оёқ артерияларининг жиддий касаллиги ёки юрак тўсиғининг маълум нуқсони (масалан, очиқ овал тешик) илгари ўзини намоён қилган бўлса — бу кўпикли усул учун айниқса муҳим.
Сизда ёки яқин қариндошларингизда тромбоз бўлганми, қандай дорилар ичасиз (гормонал контрацептивлар ҳам), аурали мигрен ва аллергик реаксиялар бўладими — буларнинг барчасини шифокорга албатта айтинг. Бу хавфларни баҳолаш ва хавфсиз вариантни танлашга ёрдам беради.
Муолажага қандай тайёрланиш керак?
Тайёргарликнинг асосий босқичи — ултратовушли дуплекс сканерлаш. Ташқаридан фақат юлдузчалар кўриниб турса ҳам, уларнинг остида йирикроқ венада қоннинг тескари оқими яширинган бўлиши мумкин. Бу манба бартараф этилмаса, янги томирлар анча тез пайдо бўлади. Текширув қандай ўтиши «Оёқ веналари УЗИси» мақоласида айтилган.
Сеанс олдидан бир нечта оддий қадам ёрдам беради:
- Муолажадан кейин қандай компрессион трикотаж кераклигини шифокордан аниқлаб, уни олдиндан сотиб олинг: компрессия синфи ва ўлчамини мутахассис танлайди.
- Муолажа куни душ қабул қилинг, лекин оёқларга крем ёки лосон суртманг.
- Пайпоқ ёки бинт кийим остига бемалол сиғиши учун кенг шим ёки узун юбка ва қулай поябзал кийинг.
- Бу кунга узоқ сафар режалаштирманг: сеансдан кейин хотиржам пиёда юриб олганингиз маъқул.
Веналар склеротерапияси қандай ўтади ва бу оғриқлими?
Муолажа амбулатор тарзда ўтказилади: клиникага келасиз ва ўша куниёқ уйга қайтасиз. Умумий наркоз керак эмас. Сиз кушеткада ётасиз, шифокор терини тозалаб, жуда ингичка игна билан бир нечта укол қилади. Кўпчилик фақат енгил санчишни, баъзан вена бўйлаб қисқа муддатли ачишишни сезади.
Кўпикли усулда шифокор игна ва дорининг тарқалишини УЗИ экранида кузатиб боради. Дори юборилгач, оёққа дарҳол компрессион пайпоқ кийдирилади ёки бинт ўралади ва одатда бироз юриб келиш сўралади: ҳаракат қоннинг чуқур веналар орқали тезроқ оқиб кетишига ёрдам беради.
Сеансдан кейин нималарни кутиш керак?
Дастлабки ҳафталарда даволанган соҳадаги тери унчалик чиройли кўринмаслиги мумкин. Бу нимадир нотўғри кетганини англатмайди. Кўпинча қуйидагилар учрайди:
- укол жойларида кўкариш ва қизариш — одатда бир неча кун ёки ҳафта ичида ўтади;
- даволанган вена бўйлаб қаттиқлашиш ва оғриқ; баъзан шифокор тўпланган қонни кичик тешик орқали чиқариб ташлайди;
- вена бўйлаб жигарранг доғлар — одатда бир неча ойда оқариб кетади, аммо айримларда узоқроқ сақланади;
- даволанган жой ёнида янги ингичка томирлар тўри — кўпинча ўз-ўзидан йўқолади.
Натижа аста-секин намоён бўлади. Юлдузчалар бир неча ҳафта ичида оқаради, йирик веналарга эса кўпроқ вақт керак. Кўпинча ораларида танаффус билан бир нечта сеанс талаб қилинади: уларнинг сони шикастланиш ҳажмига боғлиқ ва шифокор томонидан белгиланади.
Тикланиш хотиржам ўтиши учун одатда қуйидагилар маслаҳат берилади:
- ҳар куни пиёда юриш ва узоқ ётиб қолмаслик;
- компрессион трикотажни шифокор белгилаган муддат давомида кийиш;
- мутахассис айтган муддат давомида ҳаммом, сауна, иссиқ ванна, қуёшда тобланиш ва солярийдан воз кечиш;
- дастлабки кунларда оғир нарса кўтармаслик ва жадал спорт билан шуғулланмаслик;
- муолажадан кўп ўтмай узоқ парвоз ёки машинада соатлаб йўл юришни шифокор билан олдиндан маслаҳатлашиш.
Склеротерапия веналарни бутунлай йўқотадими?
Даволашдан кейин яхши ёпилган вена одатда қайта тикланмайди. Аммо варикоз касаллиги сурункали ҳолат: веналарнинг кенгайишга мойиллиги ирсият, гормонлар, тик туриб ишлаш ва ортиқча вазн билан боғлиқ. Шу сабабли вақт ўтиб янги юлдузчалар ёки тугунлар пайдо бўлиши мумкин ва зарурат бўлса, муолажа такрорланади.
Натижани узоқроқ сақлашга веналар учун одатий фойдали одатлар ёрдам беради: ҳар куни юриш, узоқ ўтирганда ёки тик турганда танаффус қилиш, вазнни назорат қилиш, қулай поябзал ва флебологда мунтазам кўрикдан ўтиш. Масалан, кун бўйи оёқда турадиган бозор сотувчилари ёки сартарошларга шифокор иш соатлари учун алоҳида компрессия тавсия қилиши мумкин.
Агар кўриниб турган веналардан ташқари оёқлардаги оғирлик ва чарчоқ ҳам безовта қилса, шифокор венотоник воситаларни ҳам муҳокама қилиши мумкин. Флебодиа 600 (диосмин 600 мг) — рецепциз бериладиган дори бўлиб, оёқларнинг лимфовеноз етишмовчилиги белгиларини — оғирлик, чарчоқ ва оғриқни бартараф этиш учун кўрсатилган. Шуни ёдда тутингки, таблеткалар аллақачон кенгайган веналар ва юлдузчаларни йўқотмайди — бу муолажаларнинг вазифаси. Қабул қилиш тартиби ва қарши кўрсатмалар расмий йўриқномада келтирилган. Қўллашдан олдин йўриқнома билан танишиб чиқинг ва мутахассис билан маслаҳатлашинг.
Қисқача хулоса
Веналар склеротерапияси — томир юлдузчалари ва унчалик катта бўлмаган варикоз веналари бор кўплаб одамларга мос келадиган, яхши ўрганилган ва эҳтиёткор усул. Унинг муваффақияти аниқ текширув, тажрибали шифокор ва сеансдан кейинги сизнинг иштирокингизга — сайр, компрессия ва бироз сабрга боғлиқ. Агар кўриниб турган веналар анчадан бери тинчлик бермаётган бўлса, флебологга ёзилинг: биринчи маслаҳат сизни ҳеч нарсага мажбур қилмайди, лекин кўп нарсани ойдинлаштиради.
Manbalar: 1. De Maeseneer MG, Kakkos SK, Aherne T, et al. ESVS 2022 Clinical Practice Guidelines on the Management of Chronic Venous Disease of the Lower Limbs. Eur J Vasc Endovasc Surg. 2022;63(2):184–267. 2. National Institute for Health and Care Excellence (NICE). Varicose veins: diagnosis and management. Clinical guideline CG168, 2013. 3. Flebodia 600 preparatini tibbiyotda qo'llash bo'yicha yo'riqnoma (O'zbekiston Respublikasi).
Склеротерапия қилиш оғриқлими?
Одатда йўқ: муолажа жуда ингичка игна билан бажарилади, кўпчилик фақат енгил санчиш ва қисқа ачишишни сезади. Умумий наркоз керак эмас, уйга ўша куниёқ қайтасиз.
Склеротерапиянинг нечта сеанси керак бўлади?
Бу веналар сони ва катталигига боғлиқ. Баъзан битта сеанс етади, лекин кўпинча танаффуслар билан бир нечта сеанс керак; аниқ режани флеболог кўрик ва УЗИдан кейин тузади.
Ёзда склеротерапия қилса бўладими?
Шифокор шундай қарор қилса, мумкин, лекин жазирамада компрессион трикотаж кийиш ва терини қуёшдан асраш қийинроқ. Шунинг учун кўпчилик муолажа учун салқин мавсумни танлайди.
Ҳомиладорлик пайтида склеротерапия қилинадими?
Ҳомиладорлик ва эмизиш даврида муолажа одатда кейинга сурилади. Веналарнинг бир қисми туғруқдан кейин ўзи кичраяди, даволаш режасини эса кейинроқ шифокор билан муҳокама қилган маъқул.
Склеротерапиядан кейин веналар қайтиб чиқадими?
Яхши ёпилган вена одатда тикланмайди, аммо вақт ўтиб янги кенгайган томирлар пайдо бўлиши мумкин. Ҳаракат, вазн назорати ва мунтазам кўриклар натижани узоқроқ сақлашга ёрдам беради.