Gemorroy nega paydo bo'ladi: asosiy xavf omillari

2026-10-09

• Gemorroyning asosiy sabablari — ich qotishi, kuchanish va hojatxonada uzoq o'tirish.
• Kletchatka va suv yetishmasligi, o'tirib ishlash, og'ir ko'tarish, ortiqcha vazn, homiladorlik va yosh xavfni oshiradi.
• Sovuq joyda o'tirish va achchiq taom o'z holicha gemorroyga sabab bo'lmaydi, ammo achchiq achishishni kuchaytirishi mumkin.
• Ko'p omillarni o'zgartirish mumkin: kletchatka, suv, harakat va hojatxonadagi xotirjam odatlar.
• Hojat paytidagi qonni shifokorga ko'rsating, ko'p qon ketishi esa shoshilinch yordam uchun sabab.

Ko'pchilik gemorroy sovuq o'rindiqda o'tirishdan bo'ladi yoki achchiq taomga muhabbatning «jazosi» deb ishonadi. Aslida uning kelib chiqishi ancha oddiy va kundalik: qanday ovqatlanishimiz, hojatxonaga qanday borishimiz va kun davomida qancha harakat qilishimiz hal qiluvchi ahamiyatga ega.

Yaxshi xabar shundaki, gemorroy sabablarining aksariyati odatlar bilan bog'liq, demak ularga ta'sir qilish mumkin. Asosiy xavf omillarini ko'rib chiqamiz, ularni afsonalardan ajratamiz va bugunoq nimani o'zgartirish mumkinligini aniqlaymiz.

Gemorroy paydo bo'lganda organizmda nima sodir bo'ladi?

Har bir insonning anal kanalida gemorroy tugunlari — ichak tarkibini ushlab turishga yordam beradigan qon tomirli «yostiqchalar» bor. Ularni joyida ingichka boylamlar va biriktiruvchi to'qima ushlab turadi.

Qorin bo'shlig'i va anal kanaldagi bosim tez-tez va uzoq vaqt oshganda, tugunlarda qon dimlanadi, ular bo'rtadi, ushlab turuvchi to'qimalar esa asta-sekin cho'ziladi. Tugunlar pastga siljiy boshlaydi, oson shikastlanadi va qonaydi. Shuning uchun gemorroyning deyarli barcha sabablari ikki narsaga borib taqaladi: bosimning oshishi va ushlab turuvchi to'qimalarning zaiflashishi.

Nega ich qotishi va kuchanish gemorroyning asosiy sababi hisoblanadi?

Qattiq najas kuchanishga majbur qiladi, har bir kuchanish esa tugunlardagi bosimni keskin oshiradi. Bu kundan-kunga takrorlansa, tugunlar asta-sekin kattalashadi. Ratsionda kletchatka va suv kam bo'lsa, odam kam harakat qilsa va hojatxonaga borishni uzoq vaqt kechiktirsa — masalan, shoshqaloq tongda yoki qulay hojatxona bo'lmagan yo'lda — ich qotishi osonroq paydo bo'ladi.

Teskari holatlar ham zararli: tez-tez suyuq ich kelishi ham anal kanalni ta'sirlantiradi va alomatlarni kuchaytirishi mumkin. Qo'lda telefon bilan unitazda uzoq o'tirish esa, hatto kuchanmasdan ham, tugunlarga qon oqimini kuchaytiradi.

Ovqatlanish ich kelishiga qanday ta'sir qiladi

Non, go'sht va pishiriqlarga boy, sabzavotlari esa kam bo'lgan odatiy dasturxon, ayniqsa qishda, ich qotishining keng tarqalgan sababi. Kletchatka ichakda suvni ushlab, najasni yumshoqroq qiladi. Tizimli sharh ma'lumotlariga ko'ra, kletchatka qo'shish qon ketishini va gemorroyning boshqa alomatlarini kamaytiradi. Kletchatkaning yaxshi manbalari:

• har bir ovqatga sabzavot va ko'kat;
• dukkaklilar: mosh, no'xat, loviya, yasmiq;
• mevalar va quruq mevalar — o'rik qoqi, olxo'ri qoqi, anjir;
• butun donli non va bo'tqalar.

Kletchatkaga suv kerak. Dasturxon atrofidagi choy hayotimizning bir qismi, lekin u kun davomidagi oddiy suvning o'rnini bosmaydi.

O'tirib ishlash va og'ir yuk ko'tarish gemorroyga qanday ta'sir qiladi?

Rul yoki kompyuter ortidagi uzoq soatlar kichik chanoqdagi qon oqimini va ichak faoliyatini sekinlashtiradi. Shaharlararo yo'nalishlardagi taksi haydovchilari, ofis xodimlari, dasturchilar ko'pincha birinchi alomatlarni aynan qizg'in davrlarda sezadi. Har bir-bir yarim soatda yurib keladigan qisqa tanaffuslar — oddiy va samarali chora; tayyor mashqlar ish stoli yonidagi badantarbiya haqidagi maqolada bor.

Nafasni ushlab og'ir yuk ko'tarish qorindagi bosimni xuddi hojatxonadagi kuchanish kabi oshiradi. Bu bozordagi aravakash va hammollarga, quruvchilarga, shuningdek sport zalida katta og'irliklar bilan shug'ullanadiganlarga tegishli. Sportdan voz kechish shart emas: kuch sarflaganda nafas chiqarish va nafasni ushlab turmaslik muhim.

Ortiqcha vazn ham qorin bo'shlig'idagi bosimni doimiy oshiradi va xavf omillaridan biri hisoblanadi.

Homiladorlik, tug'ruq, yosh: yana kimlar xavf guruhida?

Homiladorlik paytida o'sib borayotgan bachadon kichik chanoq venalarini bosadi, gormonlar tomir devorlarini bo'shashtiradi, ich qotishi esa tez-tez uchraydi. Kuchli to'lg'oqli tug'ruqning o'zi ham qo'zg'alishga sabab bo'lishi mumkin. Homiladorlik venalarga qanday ta'sir qilishini homiladorlik va venalarning surunkali kasalliklari chambarchas bog'liqligi haqidagi maqolada aytib berganmiz. Bu davrda har qanday dori faqat shifokor maslahati bilan qabul qilinadi.

Yosh o'tishi bilan ushlab turuvchi to'qimalar mustahkamligini yo'qotadi, shuning uchun gemorroy o'rta va katta yoshdagi odamlarda ko'proq uchraydi. Irsiyatning roli muhokama qilinadi, ammo ishonchli ma'lumotlar kam: ehtimol, oilalarda ko'proq ovqatlanish va turmush tarzidagi umumiy odatlar o'tadi.

Gemorroy sabablari haqidagi qaysi afsonalar tasdiqlanmaydi?

• «Gemorroy sovuq joyda o'tirishdan bo'ladi». Buning ilmiy tasdig'i yo'q. Sovuq tosh yoqimsiz, lekin undan tugunlar paydo bo'lmaydi.
• «Achchiq taom gemorroyga sabab bo'ladi». Achchiqning o'zi kasallikni keltirib chiqarishi haqida dalil yo'q. Ammo qo'zg'alish paytida achchiq taomlar ko'pchilikda achishishni kuchaytiradi, shuning uchun ularni cheklash oqilona.
• «Bu faqat keksalar kasalligi». Gemorroy har qanday yoshdagi kattalarda, jumladan yoshlarda va homilador ayollarda ham uchraydi.
• «Bir marta og'ir narsa ko'tarish yetarli». Agar tugunlar allaqachon kattalashgan bo'lsa, bitta og'ir sumka qo'zg'alishni keltirib chiqarishi mumkin, ammo kasallikning o'zi takrorlanuvchi kuchanish tufayli asta-sekin rivojlanadi.

Gemorroy xavfini bugunoq qanday kamaytirish mumkin?

Ko'pchilik choralar oddiy va faqat ichak uchun emas, umuman foydali:

1. Qorin dam bo'lmasligi uchun kletchatkani bir-ikki hafta davomida asta-sekin qo'shib boring.
2. Yetarlicha suv iching, ayniqsa jaziramada va ratsionda kletchatka ko'payganda.
3. Hojat kelganda chidab yurmang va bor kuchingiz bilan kuchanmang.
4. Hojatxonada uzoq o'tirmang: telefonni eshik ortida qoldiring va u yerda bir necha daqiqadan ortiq qolmang.
5. Har kuni harakat qiling, o'tirib ishlasangiz, tanaffuslar qiling.
6. Og'ir narsalarni to'g'ri ko'taring: tizzalarni buking, yukni tanaga yaqin tuting va kuch sarflaganda nafas chiqaring.

Qachon proktologga borish kerak?

Agar qog'ozda qon, qichishish, noqulaylik yoki tugunlarning tushishini sezayotgan bo'lsangiz, alomatlar kuchayishini kutmang. Kasallikni erta bosqichda qanday aniqlashni «Gemorroyning birinchi belgilari» maqolasida batafsil aytib berganmiz. O'xshash shikoyatlar boshqa ichak kasalliklarida ham bo'ladi, shuning uchun mutaxassis ko'rigi muhim.

Asosiysi

Gemorroy sabablari kundalik mayda narsalarda yashiringan: likopchada, bir stakan suvda, qancha o'tirishimiz va hojatxonaga qanday borishimizda. Demak, undan himoyalanish ham o'z qo'lingizda. Bitta qadamdan boshlang, masalan tushlikka bir likopcha sabzavot va ishdan keyin qisqa sayrdan, qolganlarini asta-sekin qo'shib boring. Kasallik haqida ko'proq foydali ma'lumot «Gemorroy haqida eng muhim narsalar» maqolasida jamlangan.

Manbalar: 1. van Tol RR, Kleijnen J, Watson AJM, et al. European Society of ColoProctology: guideline for haemorrhoidal disease. Colorectal Dis. 2020;22(6):650–662. 2. Davis BR, Lee-Kong SA, Migaly J, Feingold DL, Steele SR. The American Society of Colon and Rectal Surgeons Clinical Practice Guidelines for the Management of Hemorrhoids. Dis Colon Rectum. 2018;61(3):284–292. 3. Alonso-Coello P, Mills E, Heels-Ansdell D, et al. Fiber for the treatment of hemorrhoids complications: a systematic review and meta-analysis. Am J Gastroenterol. 2006;101(1):181–188.

• Gemorroyning birinchi belgilari: e'tiborsiz qoldirib bo'lmaydigan alomatlar
• Ichki va tashqi gemorroy
• Gemorroy haqida eng muhim narsa