Геморройнинг биринчи белгилари: эътиборсиз қолдириб бўлмайдиган аломатлар

2026-10-04

• Геморройнинг энг кўп учрайдиган белгилари — ҳожатдан кейин оч қизил қон, қичишиш, ноқулайлик ва орқа тешик ёнидаги бўртиқлар.
• Шунга ўхшаш аломатлар анал ёриқ, полиплар ва бошқа ичак касалликларида ҳам бўлади, шунинг учун проктолог кўриги керак.
• Эрта босқичда клетчатка, сув, ҳаракат, кучанмаслик ва ҳожатхонада узоқ ўтирмаслик ёрдам беради.
• Кўп қон кетиши, қора нажас, иситма ёки кучли оғриқ — шошилинч ёрдам учун сабаб.
• Проктолог кўриги бир неча дақиқа давом этади, ундан уялиш шарт эмас.

Ҳожатхона қоғозида бир томчи оч қизил қон, одатий бўлмаган қичишиш ёки машинада узоқ йўл юргандан кейин «нимадир ортиқча» бордек ҳис. Кўпчилик бундай белгиларни сезади, хижолат тортади ва кутишга қарор қилади: ўзи ўтиб кетар, бунинг устига бу ҳақда ҳатто яқинларга гапириш ҳам ноқулай.

Ҳолбуки, проктолог бундай шикоятларни ҳар куни эшитади ва унинг учун бу оддий тиббий масала — терапевт учун томоқ оғриғи қандай бўлса, шундай. Геморрой белгиларини қанчалик эрта аниқласангиз, улар билан курашиш шунчалик осон бўлади. Нималарга эътибор бериш, қайси аломатлар шошилинч ёрдамни талаб қилиши ва ўзингиз нима қила олишингиз ҳақида гаплашамиз.

Геморрой ўзи нима?

Ҳар бир инсоннинг анал каналида геморрой тугунлари бор — ичак таркибини ушлаб туришга ёрдам берадиган қон томирли «ёстиқчалар». Бу анатомиянинг нормал қисми. Геморрой касаллик сифатида тугунлар катталашганда, қонаганда, ташқарига тушганда ёки яллиғланганда айтилади.

Тугунлар ички — анал канал ичида, юқорироқда жойлашган — ва орқа чиқарув тешиги атрофидаги тери остида жойлашган ташқи бўлади. Бу фарқ ҳақида ички ва ташқи геморрой тўғрисидаги мақолада батафсил ёзганмиз. Бу шаклларнинг аломатлари бироз фарқ қилади, шунинг учун уларни тартиб билан кўриб чиқамиз.

Геморройнинг қайси биринчи белгилари кўпроқ учрайди?

Эрта босқичда аломатлар одатда кучсиз бўлади ва вақти-вақти билан, айниқса ич қотиши, узоқ ўтириш ёки тўкин дастурхондан кейин пайдо бўлади. Қуйидагиларни сезсангиз, эътибор беринг:

• Ҳожатдан кейин оч қизил қон: қоғоздаги из, унитаздаги томчилар ёки нажас юзасидаги чизиқлар. Кўпинча бу оғриқсиз кечади ва ички тугунларга хос.
• Орқа тешик соҳасида қичишиш, ачишиш ва намлик — уларни шиллиқ модда ва терининг таъсирланиши келтириб чиқаради.
• Ноқулайлик ва ичак тўлиқ бўшамагандек ҳис, гўё ичкарида нимадир қолгандек.
• Кучанганда тугунларнинг ташқарига тушиши. Аввалига улар ўз жойига ўзи қайтади, кейинроқ уларни қўл билан жойига солишга тўғри келади.
• Гигиена пайтида қўлга уннайдиган, орқа тешик четидаги юмшоқ бўртиқлар.

Тугунларнинг тушишини шифокорлар И дан ИВ гача бўлган даражалар билан тавсифлайди: фақат қонайдиган тугунлардан doiм ташқарида турадиганларигача. Даража даволашни танлашга ёрдам беради, лекин уни фақат мутахассис кўрик пайтида аниқлай олади.

Ички геморройни ташқисидан сезгиларга қараб қандай ажратиш мумкин?

Ички тугунлар одатда оғримайди: бу соҳадаги шиллиқ қаватда оғриқ рецепторлари кам. Уларнинг асосий белгилари — қон ва ташқарига тушиш. Ташқи тугунлар сезгир тери остида жойлашган, шунинг учун кўпроқ қичишиш, ўтирганда ва юрганда ноқулайлик беради.

Алоҳида ҳолат — ташқи тугун тромбози. Тўсатдан қаттиқ, оғриқли, кўкимтир-қизғиш бўртиқ пайдо бўлади, ўтириш қийинлашади. Бу ҳаёт учун хавфли эмас, лекин жуда нохуш, шунинг учун проктологга дастлабки кунларда мурожаат қилган маъқул: бу даврда ёрдам бериш анча осон.

Нега ўзингизга ўзингиз ташхис қўймаслигингиз керак?

Қон, қичишиш ва ноқулайлик фақат геморройда бўлмайди. Шунга ўхшаш шикоятларни анал ёриқ, полиплар, ичакнинг яллиғланиш касалликлари, инфексиялар ва камроқ ҳолларда йўғон ичак ўсмалари ҳам беради. Бу ҳолатларнинг кўпчилиги эрта босқичда яхши даволанади — лекин фақат ўз вақтида аниқланса.

Шунинг учун Европа ва Америка геморрой бўйича тавсиялари кўрикдан бошланади: шифокор қон айнан тугунлардан келаётганига ишонч ҳосил қилиши керак. Ёши каттароқ одамларга, шунингдек ич келиши одатий тартиби ўзгарганда ёки қариндошларда ичак касалликлари бўлганда қўшимча равишда колоноскопия буюрилиши мумкин.

Геморройнинг биринчи белгиларида нима қилиш керак?

Қабулни кутаётган бўлсангиз ёки шифокор бошланғич босқични тасдиқлаган бўлса, ёрдамнинг асоси — ичакни эҳтиёт қилиш. Бу чораларни барча соҳа қўлланмалари тавсия қилади:

1. Рационга клетчатка қўшинг: сабзавот, мева, кўкат, мош ва нўхат каби дуккаклилар, бутун донли нон. Қорин дам бўлмаслиги учун уни аста-секин кўпайтиринг.
2. Кун давомида етарлича сув ичинг. Юмшоқ нажас учун дастурхон атрофидаги чойнинг ўзи одатда камлик қилади.
3. Кучанманг ва ҳожатхонада узоқ ўтирманг. Телефонни эшик ортида қолдиринг: унитазда узоқ ўтириш тугунларга қон оқимини кучайтиради.
4. Ҳожатдан кейин салқин ёки илиқ сув билан ювининг ва терини қуруқ қоғоз билан ишқаламасдан, юмшоқ қилиб артиб олинг.
5. 10–15 дақиқалик илиқ ўтирма ванналар қичишиш ва ноқулайликни яхши тинчлантиради.
6. Кўпроқ ҳаракат қилинг: пиёда юриш ичак фаолиятини ва кичик чаноқдаги қон айланишини яхшилайди.

Проктолог қабули қандай ўтади ва ундан қўрқиш керакми?

Бу энг кўп учрайдиган хавотирлардан бири, шунинг учун сизни нима кутаётгани ҳақида қисқача. Шифокор шикоятлар, овқатланиш ва ич келиши ҳақида сўрайди, сўнг орқа чиқарув тешиги соҳасини кўздан кечиради ва бармоқ билан текширади. Кўпинча қўшимча равишда аноскопия — кичик найча ёрдамида анал канални кўриш — ўтказилади. Буларнинг барчаси бир неча дақиқа давом этади ва одатда кучли оғриқ бермайди.

Мутахассис бундай масалалар билан ҳар куни ишлайди, бу ерда уяладиган нарса йўқ. Шифокорлар энг кўп учрайдиган қўрқув ва афсоналар ҳақида нима дейишини олдиндан билмоқчи бўлсангиз, геморрой ҳақида оддий сўзлар билан эксперт интервюсини ўқинг.

Қўзғалиш пайтида ўзингизга қандай ёрдам бериш мумкин?

Ўткир геморройда шифокор маҳаллий воситалар, оғриқсизлантириш ва венотоник препаратни тавсия қилиши мумкин. Флебодиа 600 (диосмин 600 мг) бошқа кўрсатмалар қатори ўткир геморройнинг симптоматик терапияси учун ҳам кўрсатилган. Йўриқномага кўра бу ҳолатда кунига 2–3 таблетка овқат пайтида қабул қилинади. Бир неча кунлик даволашдан кейин ҳам аломатлар сақланса, шифокорга мурожаат қилиш керак.

Препарат 18 ёшгача ва эмизиш даврида қўлланилмайди, ҳомиладорликнинг биринчи уч ойлигида қарши кўрсатилган, кейинги муддатларда эса фақат шифокор тавсияси билан қабул қилиниши мумкин. Қарши кўрсатмаларнинг тўлиқ рўйхати расмий йўриқномада келтирилган. Қўллашдан олдин йўриқнома билан танишиб чиқинг ва мутахассис билан маслаҳатлашинг.

Асосийси

Геморрой белгилари — уялиш учун эмас, балки ўзингизга эътиборли бўлиш учун сабаб. Юмшоқ нажас, ҳаракат ва сув эрта босқичдаёқ кўп нарсани ҳал қилади, проктолог кўриги эса асосий хавотирни йўқотади: бу ҳақиқатан геморройми ёки бошқа нарсами. Фойдали тафсилотлар «Геморрой ҳақида энг муҳим нарсалар» мақоласида. Ўзингизга ҳозирдан ғамхўрлик қилинг — шунда катта муаммонинг олдини олиш эҳтимоли юқори.

Manbalar: 1. van Tol RR, Kleijnen J, Watson AJM, et al. European Society of ColoProctology: guideline for haemorrhoidal disease. Colorectal Dis. 2020;22(6):650–662. 2. Davis BR, Lee-Kong SA, Migaly J, Feingold DL, Steele SR. The American Society of Colon and Rectal Surgeons Clinical Practice Guidelines for the Management of Hemorrhoids. Dis Colon Rectum. 2018;61(3):284–292. 3. Flebodia 600 preparatini tibbiyotda qo'llash bo'yicha yo'riqnoma (O'zbekiston Respublikasi).

• Ички ва ташқи геморрой
• Геморрой ҳақида энг муҳим нарса
• Геморройни даволашда оғриқсизлантириш