Аёлларда геморрой: ўзига хос жиҳатлари, сабаблари ва нозик саволлар

2026-10-22

• Ҳомиладорлик, туғруқ ва ич қотиши — аёлларда геморрой шунчалик кўп учрашининг асосий сабаблари.
• Орқа чиқарув тешигидан қон кетишини ҳайз ёки «шунчаки геморрой»га йўйиб бўлмайди — кўрик керак.
• Проктолог кўриги бир неча дақиқа давом этади, нозик тафсилотларни шифокорга очиқ айтиш мумкин.
• Клетчатка, сув, кучанмаслик ва авайлаб гигиена ҳар қандай ёшда ёрдам беради.
• Ҳомиладорлик ва эмизиш даврида геморройга қарши ҳар қандай восита фақат шифокор маслаҳати билан.

Чақалоқ олти ойлик бўлди, ҳаёт янги маромга тушиб бормоқда, аммо ҳожатхонадан кейинги нохуш сезгилар ҳамон ўтмаяпти. Бу ҳақда турмуш ўртоғингизга айтиш ноқулай, онангизга ҳам: жавобан, эҳтимол, «туғгандан кейин ҳаммада шундай, чидаб тур», деган гапни эшитасиз. Шу тариқа бир неча ойдирки, қичишиш, ачишиш ва қоғоздаги қон изларига жимгина чидаб юрибсиз.

Агар бу сизга таниш бўлса, билиб қўйинг: сиз ёлғиз эмассиз. Аёлларда геморрой — жуда кўп учрайдиган ва яхши ўрганилган муаммо, ундан тумовдан кўра кўпроқ уялишга асос йўқ. Келинг, у нега пайдо бўлишини, нималарга эътибор бериш кераклигини ва нозик саволларни шифокор билан қандай хотиржам муҳокама қилишни кўриб чиқамиз.

Нега аёлларда геморрой шунчалик кўп учрайди?

Геморроидал тугунлар ҳар бир инсонда бор: улар орқа чиқарув тешигидаги томир «ёстиқчалари» бўлиб, ичак таркибини ушлаб туришга ёрдам беради. Тугунлар катталашса, яллиғланса, қонаса ёки ташқарига чиқса, геморрой касалликка айланади. Аёлларда бунинг учун ўзига хос қўшимча сабаблар бор:

• Ҳомиладорлик. Ўсиб бораётган бачадон кичик чаноқ веналарига босади, гормонлар эса томир деворларини бўшаштиради ва ичак ишини секинлаштиради.
• Туғруқ. Кучли ва узоқ тўлғоқлар тўғри ичак веналаридаги босимни кескин оширади.
• Ич қотиши. Аёллар умуман олганда у билан эркаклардан кўра кўпроқ тўқнаш келади, айниқса ўтириб ишлаганда, «озиш учун» қаттиқ парҳезларда ва сув етишмаганда.
• Баъзи дорилар, масалан темир препаратлари ахлатни қаттиқроқ қилиши мумкин. Уларни ўзингиз тўхтатманг, бу ҳақда шифокор билан гаплашинг.
• Ўтириб ишлаш ёки аксинча, соатлаб оёқда туриш — офисда, пештахта ортида, катта оилавий тўйга тайёргарлик пайтида қозон-ўчоқ бошида.

Ҳомиладорлик ва туғруқ: энг кўп учрайдиган «бошланиш нуқтаси»

Кўпинча биринчи белгилар учинчи триместрда ва туғруқдан кейинги дастлабки ҳафталарда пайдо бўлади. Бола туғилгандан кейин кўпчиликка ўз-ўзидан енгил тортади, аммо айрим аёлларда тугунлар қолади ва вақти-вақти билан ўзини эслатиб туради.

Ҳомиладорлик пайтида олдини олишнинг асоси оддий чоралар бўлиб қолади: кўпроқ сабзавот, мева ва сув, ҳар куни сайр, чап ёнбошда ётиб дам олиш, узоқ ўтирмаслик ва кучанмаслик. Бола кўтариш веналарга қандай таъсир қилиши ҳақида ҳомиладорлик ва вена касалликлари чамбарчас боғлиқ деган мақолада ўқинг.

Туғруқдан кейин кўпчилик, айниқса чок қўйилган бўлса, биринчи ҳожатдан қўрқади ва ҳожатхонага боришни кечиктиради. Шу сабабли ахлат қаттиқлашади ва doiра ёпилади. Бу кунларда юмшоқ ич келиши айниқса муҳим — уни йўлга қўйиш қийин бўлса, шифокор билан гаплашинг.

Геморрой қандай намоён бўлади?

Белгилар аёллар ва эркакларда бир хил. Қуйидагилар сизни ҳушёр қилиши керак:

• ҳожатхона қоғозида, ахлат юзасида ёки унитазда томчи бўлиб кўринадиган қизил қон;
• орқа чиқарув тешигида қичишиш, ачишиш, намлик ҳисси;
• ёт жисм ёки ич тўлиқ бўшамаганлик ҳисси;
• кучанганда чиқиб, кейин ўзи қайтадиган ёки қўл билан жойига солиш керак бўладиган тугунчалар;
• кескин оғриқ ва ташқарида зич, оғриқли тугун — ташқи тугун тромбози кўпинча шундай намоён бўлади.

Эрта белгилар ҳақида геморройнинг илк белгилари мақоласида батафсил ўқинг.

Уни нима билан адаштириш мумкин?

Бу ерда ўз-ўзини ташхислаш айниқса ишончсиз. Аёлларда геморрой деб ўйлаш ёки аксинча, эътибордан четда қолдириш осон бўлган бир неча ҳолат бор:

• Ҳайз пайтидаги қон. Бу кунларда қон қаердан келаётганини тушуниш қийин. Иккилансангиз, ҳайз тугагандан кейин кузатинг, орқа чиқарув тешигидан такрорланадиган қонни эса албатта шифокорга кўрсатинг.
• Анал ёриқ. У кўпинча туғруқдан кейин пайдо бўлади ва ҳожат пайтида ва ундан кейин кескин, кесувчи оғриқ беради.
• Чаноқ туби мушакларининг заифлашуви. Қинга бўртиб чиқиш ҳисси, ични бўшатишдаги қийинчилик, бармоқлар билан «ёрдам бериш» зарурати — гинеколог ёки проктологга мурожаат қилиш учун сабаб.
• Таъсирланишдан қичишиш. Хушбўй салфеткалар, совун, замбуруғ инфексияси ёки аллергия геморройдагига ўхшаш қичишиш бериши мумкин.
• Ичак полиплари ва ўсмалари. Улар ҳам қонаши мумкин, шунинг учун шифокор ичакни қўшимча текшириш кераклигини ҳал қилади, айниқса ёшингиз 45 дан ошган бўлса ёки қариндошларингизда ичак саратони бўлган бўлса.

Яна бир аёлларга хос жиҳат бор: кўп қон кетадиган ҳайз ва орқа чиқарув тешигидан мунтазам қон кетиши биргаликда темир танқислиги камқонлигига олиб келиши мумкин. Ҳолсизлик, рангпарлик, зинадан чиққанда ҳансираш — қон таҳлили топшириш учун сабаб.

Проктологга уялмасдан қандай бориш мумкин?

Кўпчилик айнан кўрикдан қўрққани учун ташрифни кечиктиради. Аслида у қисқа ва одатда оғриқсиз. Сизни нима кутади:

1. Суҳбат: шифокор белгилар, ич келиши, ҳомиладорликлар, туғруқлар, дорилар ва бола эмизаётганингиз ҳақида сўрайди.
2. Тиззаларни кўкракка тортиб, ёнбошда ётган ҳолда кўрик — шундай қулайроқ ва ноқулайлик камроқ.
3. Бармоқ билан текшириш ва керак бўлса аноскопия: ёруғликли қисқа найча тугунларни ичкаридан кўриш имконини беради.
4. Кўрсатма бўлса, шифокор ичакни тўлиқроқ текширишга йўналтиради.

Клиникада аёл шифокор бор-йўқлигини сўрашга ва кўрик пайтида ҳамшира бўлишини илтимос қилишга ҳақлисиз. Ёзилаётганда тайёргарлик керак-керакмаслигини аниқланг: баъзи клиникаларда уни сўрашади, бошқаларида йўқ.

Кундалик ҳаётда нима ёрдам беради?

Халқаро тавсияларга кўра, даволаш ва олдини олишнинг асоси — кучанишсиз, мунтазам ва юмшоқ ич келиши. Кўп нарсани уйда қилиш мумкин:

• Клетчатка: сабзавот, мева, дуккаклилар, тўлиқ донли нон, кепак. Уни аста-секин қўшинг ва албатта етарли сув ичинг.
• Кучанманг ва ҳожатхонага телефон олиб кирманг: унитазда узоқ ўтириш тугунларга қон оқиб келишини кучайтиради. Оёқ остига қўйилган паст курсича ични бўшатишни осонлаштиради.
• Авайлаб гигиена: ҳожатдан кейин салқин ёки илиқ сув билан ювинг ва терини юмшоқ сочиқ билан босиб қуритинг. Хушбўй салфетка ва қаттиқ совундан воз кечинг.
• Жуда тор синтетик ички кийим ўрнига қулай пахта кийим.
• 10–15 дақиқалик илиқ ўтириб қилинадиган ванналар кўпчиликка қичишиш ва ноқулайликни енгиллаштиради.
• Ҳаракат: юриш ва оддий машқлар ичак ишини яхшилайди. Туғруқдан кейин чаноқ туби мушакларини тиклашни гинеколог билан муҳокама қилинг.

Ич келишини зарарсиз йўлга қўйиш ҳақида ич қотиши ва геморрой мақоласида батафсил ёзганмиз.

Ҳомиладорлик ва эмизиш даврида дорилар

Бу даврларда тасодифий даволанмаслик айниқса муҳим: ҳар қандай шам, малҳам ва таблеткаларни, жумладан ўсимлик асосидагиларни ҳам фақат шифокор танлайди. У ҳомиладорлик муддатини ёки болани эмизаётганингизни ҳисобга олади.

Ҳомиладорлик ва эмизишдан ташқари даврда шифокор венотоник воситаларни ҳам муҳокама қилиши мумкин. Флебодиа 600 (диосмин 600 мг) ўткир геморройни симптоматик даволаш учун кўрсатилган: йўриқномага кўра кунига 2–3 таблетка овқат пайтида қабул қилинади. Бир неча кунлик даволашдан кейин ҳам белгилар сақланса, шифокорга мурожаат қилиш керак. Препарат ҳомиладорликнинг И триместрида ва 18 ёшгача мумкин эмас, ҳомиладорликнинг кейинги муддатларида фақат шифокор тавсияси билан қўлланилади, эмизиш даврида эса қабул қилиш тавсия этилмайди.

Барча тафсилотлар расмий йўриқномада. Қўллашдан олдин йўриқнома билан танишиб чиқинг ва мутахассис билан маслаҳатлашинг.

Қисқача хулоса

Аёлларда геморрой — уят учун сабаб эмас ва «чидаш керак бўлган меъёр» ҳам эмас. Бу оддий тиббий муаммо бўлиб, ўз вақтида шифокорга мурожаат қилинса, у билан яхши курашилади. Ўзингизга ҳам яқинларингизга қандай ғамхўрлик қилсангиз, шундай меҳр билан қаранг: проктологга қисқа ташриф сизга хотиржамлик ва енгилликни қайтариши мумкин.

Manbalar: 1. van Tol RR, Kleijnen J, Watson AJM, et al. European Society of ColoProctology: guideline for haemorrhoidal disease. Colorectal Dis. 2020;22(6):650–662. 2. Davis BR, Lee-Kong SA, Migaly J, Feingold DL, Steele SR. The American Society of Colon and Rectal Surgeons Clinical Practice Guidelines for the Management of Hemorrhoids. Dis Colon Rectum. 2018;61(3):284–292. 3. Flebodia 600 preparatini tibbiyotda qo'llash bo'yicha yo'riqnoma (O'zbekiston Respublikasi).

• Ўткир геморрой: даволаш ва дастлабки 48 соатда нима қилиш керак
• Ич қотиши ва геморрой: ични зарарсиз қандай тартибга солиш мумкин
• Геморрой нега пайдо бўлади: асосий хавф омиллари