Ҳомиладорлик ва сурункали оёқ томирлари касалликлари чамбарчас боғлиқ
Сурункали веноз касалликларнинг ривожланиши учун хавф омиллари анъанавий равишда ёш, аёл жинси, семизлик ва ирсият сифатида тан олинади. Аёлларга хос хавф омиллари орасида гормонал дориларни қабул қилиш (эстрогенлар, гестагенлар), менопауза ва ҳомиладорлик киради [1]. Нега?
Гап шундаки, бу даврда аёлнинг танасида томирларга салбий таъсир кўрсатадиган физиологик ўзгаришлар рўй беради:
- Айланма қон ҳажми ортади.
- Гормонал ўзгаришлар таъсирида веноз деворнинг оҳанги пасаяди ва томирлар кенгаяди.
- Оёқ томирларидан ва тос бўшлиғининг томирларидан қоннинг чиқиши уларнинг ўсаётган бачадон томонидан сиқилиши ва қорин бўшлиғи босимининг ошиши туфайли секинлашади.
Қуйидаги тавсиялар веноз патологиянинг ривожланишининг олдини олишга ва сурункали веноз касалликларнинг ривожланиш хавфини камайтиришга ёрдам беради:
- Эрта босқичдан бошлаб ҳар куни профилактик цомпрессион пайпоқ кийиш тавсия этилади, чунки ҳомиладорлик ҳар doiм веноз деворнинг оҳангининг пасайиши ва оёқларнинг томирларидан қон кетишини секинлаштириш тенденцияси билан бирга келади.
- Агар сиз узоқ вақт туришингиз керак бўлса, оёқдан оёққа ўтинг, вақти-вақти билан бармоқларингизга кўтарилинг.
- Агар узоқ вақт ўтиришга тўғри келса, 3-5 дақиқалик қисқа танаффуслар қилинг, бу вақт ичида хона бўйлаб юринг.
- Ҳаракатни чекламайдиган, ошқозонга ортиқча босим ўтказманг ва оёқларингизни сиқмайдиган қулай кийимларни кийинг.
- Вазнингизни назорат қилинг ва ортиқча вазн олишдан сақланинг. Ош тузи ва осон ҳазм бўладиган углеводларни истеъмол қилишни чекланг.
- Ҳомиладорлик пайтида кундалик кийиниш учун паст, 3-4 см гача, барқарор пошнали поябзаллар мос келади.
- Ҳомиладорлик даврида ошқозон-ичак трактининг иши ўзгаради. Қабзиятнинг олдини олинг: этарли миқдорда суюқлик ичинг (кунига 6-10 стакан) ва диэтангизга мева ва сабзавотларни киритинг.
- Уйқудан олдин, сув процедуралари охирида болдирингизни ва оёқларингизни салқин сув билан ювинг - бу оғирлик, шишни ва оёқлардаги ноқулайлик ҳиссини камайтиради.
- Дам олиш вақтида махсус юмшоқ ёстиқ ёрдамида оёқларингизни юрак сатҳидан 10 см баландликда кўтаришга ҳаракат қилинг.
- Оилангиз ва дўстларингиз ёрдамидан фойдаланинг: 5-10 дақиқа давомида оёқдан сонгача (пастдан юқорига) йўналишда энгил силаш ҳаракатлари билан оёқ массажи фойдалидир.
Махсус даволувчи жисмоний тарбия веноз чиқишини яхшилашга ёрдам беради:
1. Гимнастика тўшагида оёқларингизни текис қилиб ўтириб, кафтларингизни орқангиздан полга қўйинг, навбат билан оёқ тўпиғи бўғимида (олдинга ва орқага) эгилиб, текисланг. Оёқ бармоқларини навбат билан эгиб, текисланг. 2. Креслога ўтириб, оёқларингизни бир оз олдинга чўзинг, оёқларингизни эрга босинг. Шу билан бирга, иккала оёқни тўпиқ бўғимларида (сиз томон) эгиб, кейин текисланг. 3. Креслога тиззаларингизни 90° бурчак остида букиб ўтириб, бир вақтнинг ўзида ўнг товон ва чап бармоқни кўтаринг, кейин чап товон ва ўнг бармоқни кўтаринг, 4. Тик туриш, оёқлар бирга, қўллар тана бўйлаб. Нафас олаётганда, оёқ бармоқлари устида туринг ва нафас чиқараётганда бошланғич позициясига қайтинг. 5. Тик, оёқлар бирга, қўллар тана бўйлаб. Нафас олаётганда элкангизни орқага тортинг, нафас чиқараётганда элкангизни бўшаштиринг ва бошингизни олдинга эгиб олинг. 6. Деворга қарши туриш, қўллар элка даражасида. Кафтларингизни деворга қўйинг. Нафас олаётганда, оёқ бармоқларингизга туринг ва нафас чиқараётганда тўпиғингизга тушинг. 8. Оёқ бармоқларини полдан кўтармасдан жойида юринг.
- Оёқлари тўғриланган гимнастика гиламчасида ўтириб, кафтларингизни орқангиздаги полга суянинг.Оёқ Билаги зўр бўғимларда (олдинга ва орқага) навбатма-навбат эгилиб, оёқларини чўзинг. Оёқ бармоқларини навбатма-навбат эгиб, кенгайтиринг
- Креслога ўтириб, оёқларини бир оз олдинга чўзинг, оёқларини эрга босинг. Шу билан бирга, иккала оёғингизни оёқ Билаги зўр бўғимларга (ўзингизга) эгиб, кейин текисланг.
- Креслога ўтириб, тиззаларингиз 90° бурчак остида эгилиб, ўнг товонингизни ва чап пайпоғингизни бир вақтнинг ўзида кўтаринг ва аксинча.
- Тик турган ҳолда, оёқлари бир-бирига, қўллари танаси бўйлаб. Нафас олаётганда, оёқ бармоқларига туринг, нафас чиқараётганда бошланғич ҳолатига қайтинг.
- Тик турган ҳолда, оёқлари бир-бирига, қўллари танаси бўйлаб. Нафас олаётганда элкангизни орқага тортинг, нафас чиқараётганда элкангизни бўшатинг ва бошингизни олдинга эгиб олинг.
- Деворга қарши туриш, қўллар элка даражасида. Кафтларингиз билан деворга суянинг. Нафас олаётганда, оёқ бармоқларига туринг, нафас чиқараётганда товонингизга тушинг.
- Пайпоқни полдан кўтармасдан жойида юриш.
Эсда тутинг!
- Агар қорнингизда ноқулайлик ва оғриқ пайдо бўлса, машқларни тўхтатишингиз керак, гинекологга мурожаат қилишингиз керак! Барча машқларни секин бажаришингиз керак, нафас олиш ҳам секин бўлиши керак.
- Барча машқларни аста-секин бажариш керак, нафас олиш ҳам секин бўлиши керак. Жуда чуқур нафас олманг-бу бош айланишига олиб келиши мумкин.
- Жуда чуқур нафас олманг - бу бош айланишига олиб келиши мумкин. Даволувчи жисмоний тарбия веноз тўхташ ҳолатини камайтиришга ёрдам беради, аммо веноз касалликларни даволашнинг ягона усули сифатида фойдаланиш мумкин эмас. Агар сиз оёқларингизда оғирлик ва тарқалиш ҳисси, оёқларидаги оғриқ ва шишларни сезсангиз, терининг остидаги кенгайган веналарни кўрган бўлсангиз - флебологга мурожаат қилинг.