Қишда кам ҳаракатлилик: совуқда фаолликни қандай сақлаш мумкин

Қишда кам ҳаракатлилик: совуқда фаолликни қандай сақлаш мумкин

Январда тонг қоронғида бошланади, соат бешга бориб эса яна ғира-шира тушади. Оёқ остида гоҳ лой, гоҳ яхмалак, шамол суяк-суяккача ўтади — ишдан кейин фақат уйга, иссиқ чой ва телевизор ёнига боргингиз келади. Телефондаги қадам ўлчагич одатдагидан анча камтарона рақамларни кўрсатади, дам олиш кунларига келиб эса бир ҳафта давомида деярли сайрга чиқмаганингизни тушунасиз.

Қишки кам ҳаракатлилик сездирмай кириб келади, аммо баҳорга бориб унинг оқибатларини веналар ҳам, қомат ҳам, кайфият ҳам ҳис қилади. Яхши хабар: қишда фаолликни сақлаш, ҳатто спорт залига ёзилмасдан ҳам, бутунлай мумкин. Фақат озгина топқирлик керак.

Нега қишда камроқ ҳаракат қиламиз?

Одатда сабаблар бир нечта ва уларнинг барчаси тушунарли:

Бу сабабларнинг ҳеч бири дангасалигингизни билдирмайди. Шунчаки қишда ҳаракат ўз-ўзидан бўлмай қолади ва уни режалаштиришга тўғри келади.

Қишки кам ҳаракатлилик веналарга қандай хавф солади?

Оёқ веналарига болдирнинг мушак насоси ёрдам беради: ҳар қадамда болдир мушаклари веналарни сиқиб, қонни юқорига, юрак томон итаради. Биз соатлаб ўтирганимизда — офисда, машинада, диванда — бу насос деярли ишламайди, қон тўхтаб қолади ва кечга бориб оғирлик ҳамда тўпиқ атрофида шиш пайдо бўлади.

Қишда кўпчилик ҳақиқатан ҳам ёзги жазирамадагидан енгилроқ ҳис қилади: салқин веналарни торайтиради. Аммо кам ҳаракат, байрамлардан кейинги ортиқча вазн ва иситгич ёнида узоқ ўтириш бу устунликни аста-секин йўққа чиқаради. Шунинг учун қишда фаоллик — спортчиларнинг инжиқлиги эмас, ҳамма учун, айниқса варикози борлар учун оддий профилактика.

Қанча ҳаракат қилиш керак?

Жаҳон соғлиқни сақлаш ташкилоти катталарга ҳафтасига камида 150 дақиқа ўртача жисмоний фаолликни тавсия қилади — масалан, беш кун 30 дақиқадан. Ўртача дегани — бироз қизишасиз ва тезроқ нафас оласиз, лекин гаплаша оласиз. Бу дақиқаларни бир мартада тўплаш шарт эмас: ўн дақиқалик учта сайр ҳам ҳисобга киради.

Веналар учун кун давомидаги тез-тез қисқа ҳаракат айниқса қадрли. Столдан туриш, йўлак бўйлаб юриш, ўз қаватингизга пиёда чиқиш — буларнинг барчаси мушак насосини ишга туширади ва қон тўхтаб қолишига йўл қўймайди.

Қишда қандай хавфсиз сайр қилиш мумкин?

  1. Кундузи чиқинг: тушлик танаффусида ёки дам олиш куни эрталаб. Шунда оёқ остидаги музни кўриш осонроқ.
  2. Қатлам-қатлам кийининг: иссиқ, лекин тор резинкалар ва сиқувчи кийимларсиз. Оёқ ва панжалар қуруқ ва иссиқ бўлсин. Веналарга зарар етказмайдиган этикни қандай танлаш ҳақида «Қишки поябзал ва веналар» мақоласида ёзганмиз.
  3. Таги ғадир-будур, сирпанмайдиган поябзал танланг, яхмалакда эса калта қадамлар билан юринг ва қўлларингизни чўнтакда эмас, эркин тутинг.
  4. Чиқишдан олдин уйда баданни қиздиринг: бир неча марта оёқ учига кўтарилиш ва панжаларни айлантириш мушакларни иситади.
  5. Ҳаво сифатини кузатинг. Тошкентда қишда смогли кунлар бўлади; бундай кунларда фаолликни ёпиқ жойга кўчириш оқилона, айниқса астма ва юрак касалликлари борлар учун.
  6. Сайрдан кейин нам поябзал ва пайпоқни ечиб, оёқларни иссиқ эмас, илиқ хонада иситинг ва уларни иситгичга яқин тутманг.

Кўчада умуман ноқулай бўлса, қаерда ҳаракат қилиш мумкин?

Агар офисда ишласангиз, ҳаракатни иш кунига ҳам жойлаш мумкин: мессенжерда ёзиш ўрнига ҳамкасблар олдига бориш, қисқа йиғилишларни тик туриб ўтказиш, тушлик танаффусида бир неча қаватга пиёда кўтарилиш.

Баҳоргача иштиёқни қандай йўқотмаслик мумкин?

Кимлар эҳтиёткорроқ бўлиши керак?

Агар сизда юрак касалликлари, юқори қон босими, астма бўлса ёки яқинда операция бўлган бўлса, қандай юклама мос келишини шифокор билан муҳокама қилинг. Совуқнинг ўзи юракка юкни оширади, шунинг учун қишда ўртача суръатдан бошлаб, узоқроқ бадан қиздирган маъқул. Қандли диабети борлар оёқ панжаларини совуқ қотишдан ва ишқаланишдан айниқса асраши керак.

Агар варикозингиз бўлса ва шифокор компрессион трикотаж буюрган бўлса, уни қишда ҳам кийинг: иссиқ кийим остида у деярли билинмайди, салқинда эса ёздагидан осонроқ кўтарилади.

Қиш — ҳаётни паузага қўйиш учун сабаб эмас

Қишда фаоллик қаҳрамонлик талаб қилмайди: бу ерда ўн дақиқа, у ерда зинапоя, қуёшли дам олиш кунида сайр. Мана шу кичик қадамлардан энг асосийси йиғилади — ишлаётган мушак насоси, тетиклик ва енгил оёқлар. Баҳорни эса нолдан эмас, яхши шаклда кутиб оласиз.

Варикозда қишда сайр қилиш фойдалими?

Ҳа, қулай суръатда юриш йилнинг исталган фаслида веналарга фойдали. Об-ҳавога мос, лекин тор бўлмаган кийим кийинг, сирпанмайдиган поябзал танланг ва кундузи сайр қилинг.

Веналарни қўллаб-қувватлаш учун қишда қанча ҳаракат қилиш керак?

Катталар учун мўлжал — ҳафтасига камида 150 дақиқа ўртача фаоллик. Веналар учун кун давомида тез-тез қисқа ҳаракат танаффуслари айниқса фойдали.

Кўчада яхмалак ёки смог бўлса нима қилиш керак?

Фаолликни ёпиқ жойга кўчиринг: зинапоя, бассейн, савдо марказида сайр, уйда оёқлар учун гимнастика. Буларнинг барчаси ҳам болдирнинг мушак насосини ишга туширади.

Юрак касаллиги борлар совуқда шуғулланса бўладими?

Совуқ юракка юкни оширади, шунинг учун юклама тартибини шифокор билан муҳокама қилиш керак. Юрганда кўкракда оғриқ ёки кучли ҳансираш — тўхташ ва шошилинч ёрдамга мурожаат қилиш учун сабаб.