Qishda kam harakatlilik: sovuqda faollikni qanday saqlash mumkin
- Qisqa kun, sovuq va yaxmalak qadamlar sonini sezdirmay kamaytiradi, venalarga esa mushaklar ishi yetishmaydi.
- Kattalar uchun mo'ljal — haftasiga kamida 150 daqiqa o'rtacha faollik, qulay bo'laklarga bo'lingan holda.
- Kunduzi sirpanmaydigan poyabzalda sayr qiling, smog va yaxmalakda esa zina, basseyn va uydagi mashqlar asqotadi.
- Kichik maqsadlar, hamroh va qadam o'lchagich bahorgacha harakatni tashlab qo'ymaslikka yordam beradi.
- Sovuqda yuklama paytida ko'krakda og'riq yoki hansirash, bir oyoq shishi — shoshilinch yordam uchun sabab.
Yanvarda tong qorong'ida boshlanadi, soat beshga borib esa yana g'ira-shira tushadi. Oyoq ostida goh loy, goh yaxmalak, shamol suyak-suyakkacha o'tadi — ishdan keyin faqat uyga, issiq choy va televizor yoniga borgingiz keladi. Telefondagi qadam o'lchagich odatdagidan ancha kamtarona raqamlarni ko'rsatadi, dam olish kunlariga kelib esa bir hafta davomida deyarli sayrga chiqmaganingizni tushunasiz.
Qishki kam harakatlilik sezdirmay kirib keladi, ammo bahorga borib uning oqibatlarini venalar ham, qomat ham, kayfiyat ham his qiladi. Yaxshi xabar: qishda faollikni saqlash, hatto sport zaliga yozilmasdan ham, butunlay mumkin. Faqat ozgina topqirlik kerak.
Nega qishda kamroq harakat qilamiz?
Odatda sabablar bir nechta va ularning barchasi tushunarli:
- Qisqa kun: ishdan keyin ko'chada qorong'i, sayr esa noqulay tuyuladi.
- Sovuq va yaxmalak: sirpanib ketishdan qo'rqasiz, ayniqsa keksa yoshda.
- Bayramlar: Yangi yil dasturxonlari, mehmondorchilikda uzoq o'tirishlar, shirin va to'yimli taomlar ko'payadi.
- Piyoda yo'l o'rniga mashina va taksi: sovuqda bekatgacha piyoda borishni hech kim xohlamaydi.
- «Qishni o'tkazib olish» odati: ko'pchilik harakatni bahorgacha qoldiradi, go'yo qishda u kerak emasdek.
Bu sabablarning hech biri dangasaligingizni bildirmaydi. Shunchaki qishda harakat o'z-o'zidan bo'lmay qoladi va uni rejalashtirishga to'g'ri keladi.
Qishki kam harakatlilik venalarga qanday xavf soladi?
Oyoq venalariga boldirning mushak nasosi yordam beradi: har qadamda boldir mushaklari venalarni siqib, qonni yuqoriga, yurak tomon itaradi. Biz soatlab o'tirganimizda — ofisda, mashinada, divanda — bu nasos deyarli ishlamaydi, qon to'xtab qoladi va kechga borib og'irlik hamda to'piq atrofida shish paydo bo'ladi.
Qishda ko'pchilik haqiqatan ham yozgi jaziramadagidan yengilroq his qiladi: salqin venalarni toraytiradi. Ammo kam harakat, bayramlardan keyingi ortiqcha vazn va isitgich yonida uzoq o'tirish bu ustunlikni asta-sekin yo'qqa chiqaradi. Shuning uchun qishda faollik — sportchilarning injiqligi emas, hamma uchun, ayniqsa varikozi borlar uchun oddiy profilaktika.
Qancha harakat qilish kerak?
Jahon sog'liqni saqlash tashkiloti kattalarga haftasiga kamida 150 daqiqa o'rtacha jismoniy faollikni tavsiya qiladi — masalan, besh kun 30 daqiqadan. O'rtacha degani — biroz qizishasiz va tezroq nafas olasiz, lekin gaplasha olasiz. Bu daqiqalarni bir martada to'plash shart emas: o'n daqiqalik uchta sayr ham hisobga kiradi.
Venalar uchun kun davomidagi tez-tez qisqa harakat ayniqsa qadrli. Stoldan turish, yo'lak bo'ylab yurish, o'z qavatingizga piyoda chiqish — bularning barchasi mushak nasosini ishga tushiradi va qon to'xtab qolishiga yo'l qo'ymaydi.
Qishda qanday xavfsiz sayr qilish mumkin?
- Kunduzi chiqing: tushlik tanaffusida yoki dam olish kuni ertalab. Shunda oyoq ostidagi muzni ko'rish osonroq.
- Qatlam-qatlam kiyining: issiq, lekin tor rezinkalar va siquvchi kiyimlarsiz. Oyoq va panjalar quruq va issiq bo'lsin. Venalarga zarar yetkazmaydigan etikni qanday tanlash haqida «Qishki poyabzal va venalar» maqolasida yozganmiz.
- Tagi g'adir-budur, sirpanmaydigan poyabzal tanlang, yaxmalakda esa kalta qadamlar bilan yuring va qo'llaringizni cho'ntakda emas, erkin tuting.
- Chiqishdan oldin uyda badanni qizdiring: bir necha marta oyoq uchiga ko'tarilish va panjalarni aylantirish mushaklarni isitadi.
- Havo sifatini kuzating. Toshkentda qishda smogli kunlar bo'ladi; bunday kunlarda faollikni yopiq joyga ko'chirish oqilona, ayniqsa astma va yurak kasalliklari borlar uchun.
- Sayrdan keyin nam poyabzal va paypoqni yechib, oyoqlarni issiq emas, iliq xonada isiting va ularni isitgichga yaqin tutmang.
Ko'chada umuman noqulay bo'lsa, qayerda harakat qilish mumkin?
- Zinapoya. Ko'p qavatli uyda bu tekin trenajyor: bir necha qavatga piyoda ko'tarilish boldirlarni yaxshi ishlatadi. Xohlasangiz, pastga liftda tushing — bu tizzalar uchun ehtiyotkorroq.
- Savdo markazlari va yopiq bozorlar. Qavatlar bo'ylab shoshilmasdan aylanish — issiq joyda to'laqonli yurish.
- Basseyn. Suv oyoqlarni yumshoq siqadi, suzish esa bo'g'imlarga zarbli yuk bermasdan mushaklarni chiniqtiradi. Batafsil — varikozda suzish va akvaaerobika haqidagi maqolada.
- Raqs, sport to'garaklari, muz maydonchasi. Bolalar bilan qorda o'ynash ham hisobga kiradi — va yugurish yo'lakchasidan ko'ra ancha ko'p quvonch beradi.
- Uy. Musiqa ostida joyida yurish, choynak qaynaguncha oyoq uchiga ko'tarilish va «Oyoqlar uchun ertalabki gimnastika» maqolasidagi mashqlar.
Agar ofisda ishlasangiz, harakatni ish kuniga ham joylash mumkin: messenjerda yozish o'rniga hamkasblar oldiga borish, qisqa yig'ilishlarni tik turib o'tkazish, tushlik tanaffusida bir necha qavatga piyoda ko'tarilish.
Bahorgacha ishtiyoqni qanday yo'qotmaslik mumkin?
- Kichik maqsadlar qo'ying: «sport bilan shug'ullanish» emas, «tushlikdan keyin 15 daqiqa yurish» yoki «o'z qavatimga piyoda chiqish».
- Hamroh toping: dugona, qo'shni yoki hamkasb bilan sayr qilish iliqroq va qiziqroq, uchrashuvni bekor qilish esa qiyinroq.
- Telefon yoki fitnes-bilaguzukda qadamlarni kuzating va o'zingizni boshqalar bilan emas, o'tgan haftadagi o'zingiz bilan solishtiring.
- Harakatni ish uchrashuvi kabi kalendarga yozib qo'ying.
- O'tkazib yuborilgan kunlar uchun o'zingizni koyimang: bitta o'tkazib yuborilgan kun hammasini tashlash uchun sabab emas. Ertaga rejaga qayting.
Kimlar ehtiyotkorroq bo'lishi kerak?
Agar sizda yurak kasalliklari, yuqori qon bosimi, astma bo'lsa yoki yaqinda operatsiya bo'lgan bo'lsa, qanday yuklama mos kelishini shifokor bilan muhokama qiling. Sovuqning o'zi yurakka yukni oshiradi, shuning uchun qishda o'rtacha sur'atdan boshlab, uzoqroq badan qizdirgan ma'qul. Qandli diabeti borlar oyoq panjalarini sovuq qotishdan va ishqalanishdan ayniqsa asrashi kerak.
Agar varikozingiz bo'lsa va shifokor kompression trikotaj buyurgan bo'lsa, uni qishda ham kiying: issiq kiyim ostida u deyarli bilinmaydi, salqinda esa yozdagidan osonroq ko'tariladi.
Qish — hayotni pauzaga qo'yish uchun sabab emas
Qishda faollik qahramonlik talab qilmaydi: bu yerda o'n daqiqa, u yerda zinapoya, quyoshli dam olish kunida sayr. Mana shu kichik qadamlardan eng asosiysi yig'iladi — ishlayotgan mushak nasosi, tetiklik va yengil oyoqlar. Bahorni esa noldan emas, yaxshi shaklda kutib olasiz.
Varikozda qishda sayr qilish foydalimi?
Ha, qulay sur'atda yurish yilning istalgan faslida venalarga foydali. Ob-havoga mos, lekin tor bo'lmagan kiyim kiying, sirpanmaydigan poyabzal tanlang va kunduzi sayr qiling.
Venalarni qo'llab-quvvatlash uchun qishda qancha harakat qilish kerak?
Kattalar uchun mo'ljal — haftasiga kamida 150 daqiqa o'rtacha faollik. Venalar uchun kun davomida tez-tez qisqa harakat tanaffuslari ayniqsa foydali.
Ko'chada yaxmalak yoki smog bo'lsa nima qilish kerak?
Faollikni yopiq joyga ko'chiring: zinapoya, basseyn, savdo markazida sayr, uyda oyoqlar uchun gimnastika. Bularning barchasi ham boldirning mushak nasosini ishga tushiradi.
Yurak kasalligi borlar sovuqda shug'ullansa bo'ladimi?
Sovuq yurakka yukni oshiradi, shuning uchun yuklama tartibini shifokor bilan muhokama qilish kerak. Yurganda ko'krakda og'riq yoki kuchli hansirash — to'xtash va shoshilinch yordamga murojaat qilish uchun sabab.