Ҳомиладорликда варикоз: веналар нега азият чекади ва нима ёрдам беради

2026-11-02

• Гормонлар, қон ҳажмининг ортиши ва ўсаётган бачадон босими оёқ веналарини заифлаштиради.
• Ҳар кунги сайр, оёқларни кўтариб дам олиш ва ёнбошлаб ухлаш оғирлик ва шишни камайтиради.
• Ҳомиладорликда компрессион трикотаж ва ҳар қандай дори — фақат шифокор тайинлаганда.
• Флебодиа 600 И триместрда мумкин эмас; кейинги муддатларда — фақат шифокор тавсияси билан.
• Бир оёқ тўсатдан шишиб оғриса, ҳансираш ёки кўкракда оғриқ бўлса — дарҳол 103 га қўнғироқ қилинг.

Кечқурун севимли туфлингиз бирдан тор бўлиб қолади, тўпиқларда пайпоқ резинкасидан чуқур из қолади, тизза остида эса илгари бўлмаган кўкимтир, эгри-бугри томирча кўринади. Кўплаб бўлажак оналар бундай ўзгаришларни қорни бошқаларга сезилмасидан олдинроқ пайқайди ва хавотирга туша бошлайди.

Ҳомиладорликда варикоз кўп учрайди ва аксарият ҳолларда бир нечта оддий қоидага амал қилиб, у билан хотиржам яшаш мумкин. Келинг, бу даврда веналар нега заиф бўлиб қолишини, қайси чоралар хавфсизлигини, дорилар ҳақида нимани билиш муҳимлигини ва қайси белгилар шошилинч ёрдамни талаб қилишини кўриб чиқамиз.

Ҳомиладорлик пайтида веналар нега бунчалик заиф бўлиб қолади?

Ҳомиладорлик — бутун организм чақалоқ учун қайта қуриладиган давр, оёқ веналари эса бу пайтда ортиқча юк билан ишлайди. Одатда бир вақтнинг ўзида бир нечта омил таъсир қилади:

• Гормонлар. Прогестерон силлиқ мушакларни, жумладан, вена деворларидаги мушакларни бўшаштиради. Веналар осон чўзиладиган бўлиб қолади, ичидаги клапанлар ёмонроқ ёпилади ва қон оёқларда осонроқ тўпланади.
• Қон кўпаяди. Айланаётган қон ҳажми сезиларли даражада ортади ва веналар кўпроқ суюқликни сиғдириши ва ҳаракатлантириши керак бўлади.
• Ўсиб бораётган бачадон босими. Ҳомиладорликнинг иккинчи ярмида бачадон кичик чаноқ ва қориндаги йирик веналарга босим беради ва қоннинг оёқлардан қайтишини қийинлаштиради.
• Кам ҳаракат ва вазн ортиши. Чарчоқ, токсикоз, ёзги жазирама ёки қишки яхлаган йўллар фаолликни камайтиради, юрмаганда эса болдирнинг мушак насоси суст ишлайди.
• Ирсият ва такрорий ҳомиладорлик. Агар онангиз ёки бувингизда варикоз бўлган бўлса, шунингдек иккинчи ва кейинги ҳомиладорликларда веналар кўпроқ безовта қилади.

Муҳими: сиз ҳеч қандай хато қилмагансиз. Бу табиий ўзгаришлар — уларга таъсир қилиш мумкин, лекин пайдо бўлгани учун ўзингизни айблашингиз шарт эмас.

Ҳомиладорликда варикоз қандай намоён бўлади?

Белгилар биринчи триместрдаёқ пайдо бўлиши мумкин, аммо кўпинча муддатнинг иккинчи ярмига келиб кучаяди. Қуйидагиларга эътибор беринг:

• кечга бориб оёқларда оғирлик, чарчоқ ва тўлиб кетиш ҳисси;
• тўпиқ ва оёқ панжаларида шиш, айниқса узоқ тик тургандан кейин ёки жазирамада;
• болдир ва сонларда кенгайган, эгри-бугри веналар, томир «юлдузчалари»;
• болдирларда тунги тиришишлар, веналар устидаги терининг қичиши;
• жинсий лаблар соҳасида оғирлик ва тўлиб кетиш ҳисси — у ерда ҳам веналар кенгайиши мумкин, бу ҳақда акушер-гинекологга айтиш керак;
• геморрой — бу ҳам веналар кенгайиши, фақат тўғри ичак соҳасида; ҳомиладорликдаги ич қотиши эса унинг пайдо бўлишига ёрдам беради.

Кеч муддатларда кечқурун оёқ панжаларининг бироз шишиши кўпчиликда учрайди, аммо уни шифокор баҳолаши керак. Ҳар қандай ўзгариш ҳақида режали қабулда айтинг: зарур бўлса, акушер-гинеколог сизни флебологга ва веналарни УЗИ қилдиришга йўналтиради.

Варикоз она ва чақалоқ учун хавфлими?

Оёқлардаги варикознинг ўзи одатда чақалоққа зарар етказмайди: она учун асосий муаммо — ноқулайлик, оғирлик ва шиш. Лекин битта муҳим жиҳат бор. Ҳомиладорлик пайтида ва туғруқдан кейинги дастлабки ҳафталарда қон осонроқ ивийди — организм шу йўл билан туғруқда қон йўқотишдан олдиндан ҳимояланади. Шунинг учун бу даврда тромбоз хавфи юқорироқ ва хавотирли белгиларни ҳар бир бўлажак она билиб қўйгани фойдали.

Ҳар куни веналар ҳолатини енгиллаштиришга нима ёрдам беради?

Ҳомиладорликда варикозга қарши асосий ёрдам — дори-дармонсиз оддий чоралар. Агар шифокорингиз бошқача кўрсатма бермаган бўлса, улар хавфсиз:

1. Ҳар куни юринг. Қулай суръатдаги хотиржам сайр болдирнинг мушак насосини ишга туширади. Ёзда Тошкентда жазирама пасайган эрталабки ёки кечки пайтни, қишда эса сирпанчиқ бўлмаган йўлаклар ва мустаҳкам тагчармли поябзални танланг.
2. Оёқларни кўтариб дам олинг. Кунига бир неча марта 10–15 дақиқага оёқларни ёстиқ ёки валик устига қўйиб ётинг.
3. Ёнбошлаб ухланг. Ҳомиладорликнинг иккинчи ярмида шифокорлар одатда ёнбошлаб, кўпинча чап томонга ётиб ухлашни маслаҳат беради: шунда бачадон йирик веналарга камроқ босим беради. Тиззалар орасига ёстиқча қўйсангиз, янада қулай бўлади.
4. Узоқ вақт қимирламай тик турманг ва ўтирманг. Пештахта ортида ёки офисда ишласангиз, ҳар 30–60 дақиқада оёқдан оёққа таянинг, оёқ учига кўтарилинг ёки оёқ панжалари билан «педал» қилинг. Бошқа вилоятдаги қариндошлар олдига узоқ йўлга чиқсангиз, тўхтаб, ташқарига чиқиб юриб келинг.
5. Қулай поябзал ва кенг кийим танланг: паст ва барқарор пошна, тор резинкасиз пайпоқ, қисиб турадиган камарларсиз.
6. Етарлича сув ичинг, кўпроқ сабзавот, мева ва ёрма енг. Бу ич қотишининг олдини олади, ич қотиши эса веналарга юк беради ва геморройга сабаб бўлади.
7. Қизиб кетишдан сақланинг: ҳомиладорликда иссиқ ванна, ҳаммом ва сауна одатда тавсия этилмайди, узоқ қизиш эса веналарни кенгайтиради.

Сув ҳам жуда мос келади: сузиш ва ҳомиладорлар учун аквааэробика веналар ва бўғимлардан юкни олади. Бассейнда қандай шуғулланиш ҳақида варикозда сузиш ҳақидаги мақолада ёзганмиз; ҳомиладорлик пайтидаги ҳар қандай машғулотни акушер-гинеколог билан келишиб олинг.

Ҳомиладор аёлларга компрессион трикотаж керакми?

Компрессион пайпоқ ёки колготка — ҳомиладорлик пайтидаги варикозда энг кўп бериладиган маслаҳатлардан бири. Кўпчиликда улар шиш ва оғирликни камайтиради, гарчи айнан ҳомиладорларда ўтказилган тадқиқотлар кам ва маълумотлар чекланган бўлса ҳам. Бўлажак оналар учун қорин қисмида эластик қўшимчаси бор махсус колготкалар чиқарилади.

Компрессия синфи ва ўлчамини фақат шифокор танлайди, артерияларнинг айрим касалликларида эса компрессия мумкин эмас, шунинг учун трикотажни шифокор билан маслаҳатлашгандан кейин кийинг. Уни эрталаб, ҳали тўшакда ётганингизда, оёқлар шишиб улгурмасдан кийиш қулайроқ. Маҳсулотни тўғри танлаш ҳақида компрессион трикотажни қандай танлаш ҳақидаги мақолада ўқинг.

Ҳомиладорлик пайтида веналарни дори билан даволаш мумкинми?

Бу даврда ҳар қандай дори, жумладан, малҳам, гел ва «табиий» воситалар ҳам фақат ҳомиладорлигингизни кузатаётган шифокор тайинлаганда қўлланади. Танишлар маслаҳати ёки интернетдаги маълумот асосида ҳеч нарсани бошламанг. Склеротерапия, лазер ва жарроҳлик йўли билан веналарни даволаш ҳомиладорлик пайтида, одатда, ўтказилмайди ва туғруқдан кейинга қолдирилади — ўшанда қанча ўзгариш қолгани аниқ бўлади.

Агар дорихонада венотоник воситаларни кўрган бўлсангиз, йўриқномада нима дейилганини билиш муҳим. Флебодиа 600 (диосмин 600 мг) ҳомиладорликнинг И триместрида мумкин эмас: уни қўллаш тажрибаси чекланган. Кейинги муддатларда препарат фақат шифокор тавсиясига кўра қўлланади, кўкрак сути билан эмизиш даврида эса қабул қилиш тавсия этилмайди. Батафсил маълумот — расмий йўриқномада. Қўллашдан олдин йўриқнома билан танишиб чиқинг ва мутахассис билан маслаҳатлашинг.

Туғруқдан кейин веналар билан нима бўлади?

Яхши хабар: гормонал ўзгаришлар ва бачадон босими йўқолгач, веналар туғруқдан кейин кўпинча бир неча ой ичида сезиларли даражада кичраяди. Аммо бу ҳар doiм ҳам шундай бўлавермайди, кейинги ҳомиладорликларда эса варикоз кўпинча яққолроқ бўлади.

• Туғруқдан кейинги дастлабки ҳафталарда тромбоз хавфи ҳали сақланади: шифокор рухсат бериши билан ўрнингиздан туринг ва юринг, хавотирли белгиларни ёдда тутинг.
• Агар веналар ўз ҳолига қайтмаса, туғруқдан бир неча ой ўтгач флеболог қабулига ёзилинг ва веналарни УЗИ қилдиринг — шифокор даволаш керакми ва уни қачон ўтказган маъқуллигини баҳолайди.
• Яна фарзанд режалаштиряпсизми? Веналар ҳолатини ҳомиладорликдан олдинроқ флеболог билан муҳокама қилинг.

Ҳомиладорлик ва вена касалликлари қандай боғлиқлиги ҳақида батафсил «Ҳомиладорлик ва оёқларнинг сурункали вена касалликлари чамбарчас боғлиқ» мақоласида ўқинг.

Қисқача хулоса

Ҳомиладорликда варикоз — фарзанд кутиш даврининг кўп учрайдиган ва тушунарли ҳамроҳи, қўрқувга сабаб эмас. Кўпроқ сайр, оёқларни кўтариб дам олиш, ёнбошлаб ухлаш, қулай поябзал ва хавотирли белгиларга эътибор — кўп ҳолларда оёқлар енгилроқ бўлиши учун шунинг ўзи етарли. Қолган ҳамма нарсани, трикотаждан тортиб доригача, шифокор билан муҳокама қилинг, ўзингизга эса кўпроқ дам ва ғамхўрлик раво кўринг.

Manbalar: 1. National Institute for Health and Care Excellence (NICE). Varicose veins: diagnosis and management. Clinical guideline CG168, 2013. 2. Smyth RM, Aflaifel N, Bamigboye AA. Interventions for varicose veins and leg oedema in pregnancy. Cochrane Database Syst Rev. 2015;(10):CD001066. 3. Flebodia 600 preparatini tibbiyotda qo'llash bo'yicha yo'riqnoma (O'zbekiston Respublikasi).

• Тромбофлебит белгилари: қачон шошилинч ёрдам керак
• Флеболог: веналарни қайси шифокор даволайди ва унга қачон бориш керак
• Варикоз ва ортиқча вазн: килограммлар оёқларга қандай юк беради