Homiladorlikda varikoz: venalar nega aziyat chekadi va nima yordam beradi

2026-11-02

• Gormonlar, qon hajmining ortishi va o'sayotgan bachadon bosimi oyoq venalarini zaiflashtiradi.
• Har kungi sayr, oyoqlarni ko'tarib dam olish va yonboshlab uxlash og'irlik va shishni kamaytiradi.
• Homiladorlikda kompression trikotaj va har qanday dori — faqat shifokor tayinlaganda.
• Flebodia 600 I trimestrda mumkin emas; keyingi muddatlarda — faqat shifokor tavsiyasi bilan.
• Bir oyoq to'satdan shishib og'risa, hansirash yoki ko'krakda og'riq bo'lsa — darhol 103 ga qo'ng'iroq qiling.

Kechqurun sevimli tuflingiz birdan tor bo'lib qoladi, to'piqlarda paypoq rezinkasidan chuqur iz qoladi, tizza ostida esa ilgari bo'lmagan ko'kimtir, egri-bugri tomircha ko'rinadi. Ko'plab bo'lajak onalar bunday o'zgarishlarni qorni boshqalarga sezilmasidan oldinroq payqaydi va xavotirga tusha boshlaydi.

Homiladorlikda varikoz ko'p uchraydi va aksariyat hollarda bir nechta oddiy qoidaga amal qilib, u bilan xotirjam yashash mumkin. Keling, bu davrda venalar nega zaif bo'lib qolishini, qaysi choralar xavfsizligini, dorilar haqida nimani bilish muhimligini va qaysi belgilar shoshilinch yordamni talab qilishini ko'rib chiqamiz.

Homiladorlik paytida venalar nega bunchalik zaif bo'lib qoladi?

Homiladorlik — butun organizm chaqaloq uchun qayta quriladigan davr, oyoq venalari esa bu paytda ortiqcha yuk bilan ishlaydi. Odatda bir vaqtning o'zida bir nechta omil ta'sir qiladi:

• Gormonlar. Progesteron silliq mushaklarni, jumladan, vena devorlaridagi mushaklarni bo'shashtiradi. Venalar oson cho'ziladigan bo'lib qoladi, ichidagi klapanlar yomonroq yopiladi va qon oyoqlarda osonroq to'planadi.
• Qon ko'payadi. Aylanayotgan qon hajmi sezilarli darajada ortadi va venalar ko'proq suyuqlikni sig'dirishi va harakatlantirishi kerak bo'ladi.
• O'sib borayotgan bachadon bosimi. Homiladorlikning ikkinchi yarmida bachadon kichik chanoq va qorindagi yirik venalarga bosim beradi va qonning oyoqlardan qaytishini qiyinlashtiradi.
• Kam harakat va vazn ortishi. Charchoq, toksikoz, yozgi jazirama yoki qishki yaxlagan yo'llar faollikni kamaytiradi, yurmaganda esa boldirning mushak nasosi sust ishlaydi.
• Irsiyat va takroriy homiladorlik. Agar onangiz yoki buvingizda varikoz bo'lgan bo'lsa, shuningdek ikkinchi va keyingi homiladorliklarda venalar ko'proq bezovta qiladi.

Muhimi: siz hech qanday xato qilmagansiz. Bu tabiiy o'zgarishlar — ularga ta'sir qilish mumkin, lekin paydo bo'lgani uchun o'zingizni ayblashingiz shart emas.

Homiladorlikda varikoz qanday namoyon bo'ladi?

Belgilar birinchi trimestrdayoq paydo bo'lishi mumkin, ammo ko'pincha muddatning ikkinchi yarmiga kelib kuchayadi. Quyidagilarga e'tibor bering:

• kechga borib oyoqlarda og'irlik, charchoq va to'lib ketish hissi;
• to'piq va oyoq panjalarida shish, ayniqsa uzoq tik turgandan keyin yoki jaziramada;
• boldir va sonlarda kengaygan, egri-bugri venalar, tomir «yulduzchalari»;
• boldirlarda tungi tirishishlar, venalar ustidagi terining qichishi;
• jinsiy lablar sohasida og'irlik va to'lib ketish hissi — u yerda ham venalar kengayishi mumkin, bu haqda akusher-ginekologga aytish kerak;
• gemorroy — bu ham venalar kengayishi, faqat to'g'ri ichak sohasida; homiladorlikdagi ich qotishi esa uning paydo bo'lishiga yordam beradi.

Kech muddatlarda kechqurun oyoq panjalarining biroz shishishi ko'pchilikda uchraydi, ammo uni shifokor baholashi kerak. Har qanday o'zgarish haqida rejali qabulda ayting: zarur bo'lsa, akusher-ginekolog sizni flebologga va venalarni UZI qildirishga yo'naltiradi.

Varikoz ona va chaqaloq uchun xavflimi?

Oyoqlardagi varikozning o'zi odatda chaqaloqqa zarar yetkazmaydi: ona uchun asosiy muammo — noqulaylik, og'irlik va shish. Lekin bitta muhim jihat bor. Homiladorlik paytida va tug'ruqdan keyingi dastlabki haftalarda qon osonroq iviydi — organizm shu yo'l bilan tug'ruqda qon yo'qotishdan oldindan himoyalanadi. Shuning uchun bu davrda tromboz xavfi yuqoriroq va xavotirli belgilarni har bir bo'lajak ona bilib qo'ygani foydali.

Har kuni venalar holatini yengillashtirishga nima yordam beradi?

Homiladorlikda varikozga qarshi asosiy yordam — dori-darmonsiz oddiy choralar. Agar shifokoringiz boshqacha ko'rsatma bermagan bo'lsa, ular xavfsiz:

1. Har kuni yuring. Qulay sur'atdagi xotirjam sayr boldirning mushak nasosini ishga tushiradi. Yozda Toshkentda jazirama pasaygan ertalabki yoki kechki paytni, qishda esa sirpanchiq bo'lmagan yo'laklar va mustahkam tagcharmli poyabzalni tanlang.
2. Oyoqlarni ko'tarib dam oling. Kuniga bir necha marta 10–15 daqiqaga oyoqlarni yostiq yoki valik ustiga qo'yib yoting.
3. Yonboshlab uxlang. Homiladorlikning ikkinchi yarmida shifokorlar odatda yonboshlab, ko'pincha chap tomonga yotib uxlashni maslahat beradi: shunda bachadon yirik venalarga kamroq bosim beradi. Tizzalar orasiga yostiqcha qo'ysangiz, yanada qulay bo'ladi.
4. Uzoq vaqt qimirlamay tik turmang va o'tirmang. Peshtaxta ortida yoki ofisda ishlasangiz, har 30–60 daqiqada oyoqdan oyoqqa tayaning, oyoq uchiga ko'tariling yoki oyoq panjalari bilan «pedal» qiling. Boshqa viloyatdagi qarindoshlar oldiga uzoq yo'lga chiqsangiz, to'xtab, tashqariga chiqib yurib keling.
5. Qulay poyabzal va keng kiyim tanlang: past va barqaror poshna, tor rezinkasiz paypoq, qisib turadigan kamarlarsiz.
6. Yetarlicha suv iching, ko'proq sabzavot, meva va yorma yeng. Bu ich qotishining oldini oladi, ich qotishi esa venalarga yuk beradi va gemorroyga sabab bo'ladi.
7. Qizib ketishdan saqlaning: homiladorlikda issiq vanna, hammom va sauna odatda tavsiya etilmaydi, uzoq qizish esa venalarni kengaytiradi.

Suv ham juda mos keladi: suzish va homiladorlar uchun akvaaerobika venalar va bo'g'imlardan yukni oladi. Basseynda qanday shug'ullanish haqida varikozda suzish haqidagi maqolada yozganmiz; homiladorlik paytidagi har qanday mashg'ulotni akusher-ginekolog bilan kelishib oling.

Homilador ayollarga kompression trikotaj kerakmi?

Kompression paypoq yoki kolgotka — homiladorlik paytidagi varikozda eng ko'p beriladigan maslahatlardan biri. Ko'pchilikda ular shish va og'irlikni kamaytiradi, garchi aynan homiladorlarda o'tkazilgan tadqiqotlar kam va ma'lumotlar cheklangan bo'lsa ham. Bo'lajak onalar uchun qorin qismida elastik qo'shimchasi bor maxsus kolgotkalar chiqariladi.

Kompressiya sinfi va o'lchamini faqat shifokor tanlaydi, arteriyalarning ayrim kasalliklarida esa kompressiya mumkin emas, shuning uchun trikotajni shifokor bilan maslahatlashgandan keyin kiying. Uni ertalab, hali to'shakda yotganingizda, oyoqlar shishib ulgurmasdan kiyish qulayroq. Mahsulotni to'g'ri tanlash haqida kompression trikotajni qanday tanlash haqidagi maqolada o'qing.

Homiladorlik paytida venalarni dori bilan davolash mumkinmi?

Bu davrda har qanday dori, jumladan, malham, gel va «tabiiy» vositalar ham faqat homiladorligingizni kuzatayotgan shifokor tayinlaganda qo'llanadi. Tanishlar maslahati yoki internetdagi ma'lumot asosida hech narsani boshlamang. Skleroterapiya, lazer va jarrohlik yo'li bilan venalarni davolash homiladorlik paytida, odatda, o'tkazilmaydi va tug'ruqdan keyinga qoldiriladi — o'shanda qancha o'zgarish qolgani aniq bo'ladi.

Agar dorixonada venotonik vositalarni ko'rgan bo'lsangiz, yo'riqnomada nima deyilganini bilish muhim. Flebodia 600 (diosmin 600 mg) homiladorlikning I trimestrida mumkin emas: uni qo'llash tajribasi cheklangan. Keyingi muddatlarda preparat faqat shifokor tavsiyasiga ko'ra qo'llanadi, ko'krak suti bilan emizish davrida esa qabul qilish tavsiya etilmaydi. Batafsil ma'lumot — rasmiy yo'riqnomada. Qo'llashdan oldin yo'riqnoma bilan tanishib chiqing va mutaxassis bilan maslahatlashing.

Tug'ruqdan keyin venalar bilan nima bo'ladi?

Yaxshi xabar: gormonal o'zgarishlar va bachadon bosimi yo'qolgach, venalar tug'ruqdan keyin ko'pincha bir necha oy ichida sezilarli darajada kichrayadi. Ammo bu har doim ham shunday bo'lavermaydi, keyingi homiladorliklarda esa varikoz ko'pincha yaqqolroq bo'ladi.

• Tug'ruqdan keyingi dastlabki haftalarda tromboz xavfi hali saqlanadi: shifokor ruxsat berishi bilan o'rningizdan turing va yuring, xavotirli belgilarni yodda tuting.
• Agar venalar o'z holiga qaytmasa, tug'ruqdan bir necha oy o'tgach flebolog qabuliga yoziling va venalarni UZI qildiring — shifokor davolash kerakmi va uni qachon o'tkazgan ma'qulligini baholaydi.
• Yana farzand rejalashtiryapsizmi? Venalar holatini homiladorlikdan oldinroq flebolog bilan muhokama qiling.

Homiladorlik va vena kasalliklari qanday bog'liqligi haqida batafsil «Homiladorlik va oyoqlarning surunkali vena kasalliklari chambarchas bog'liq» maqolasida o'qing.

Qisqacha xulosa

Homiladorlikda varikoz — farzand kutish davrining ko'p uchraydigan va tushunarli hamrohi, qo'rquvga sabab emas. Ko'proq sayr, oyoqlarni ko'tarib dam olish, yonboshlab uxlash, qulay poyabzal va xavotirli belgilarga e'tibor — ko'p hollarda oyoqlar yengilroq bo'lishi uchun shuning o'zi yetarli. Qolgan hamma narsani, trikotajdan tortib dorigacha, shifokor bilan muhokama qiling, o'zingizga esa ko'proq dam va g'amxo'rlik ravo ko'ring.

Manbalar: 1. National Institute for Health and Care Excellence (NICE). Varicose veins: diagnosis and management. Clinical guideline CG168, 2013. 2. Smyth RM, Aflaifel N, Bamigboye AA. Interventions for varicose veins and leg oedema in pregnancy. Cochrane Database Syst Rev. 2015;(10):CD001066. 3. Flebodia 600 preparatini tibbiyotda qo'llash bo'yicha yo'riqnoma (O'zbekiston Respublikasi).

• Tromboflebit belgilari: qachon shoshilinch yordam kerak
• Flebolog: venalarni qaysi shifokor davolaydi va unga qachon borish kerak
• Varikoz va ortiqcha vazn: kilogrammlar oyoqlarga qanday yuk beradi