Ўткир геморрой: даволаш ва дастлабки 48 соатда нима қилиш керак

2026-10-17

• Орқа чиқарув тешиги ёнида тўсатдан оғриқ, шиш ва тугун пайдо бўлса, хотиржам, аммо кечиктирмасдан ҳаракат қилинг.
• Дастлабки кунларда узоқ ўтирмасдан дам олиш, мато орқали қисқа совуқ ва илиқ ўтириб қилинадиган ванналар ёрдам беради.
• Асосий вазифа — кучанмасдан юмшоқ ич келиши: сув, клетчатка ва ҳожатхонада қисқа вақт.
• Малҳам, шам ва оғриқ қолдирувчилар — шифокор ёки фармацевт маслаҳати билан; тугунни тешиш ёки куйдириш мумкин эмас.
• Кучли қон кетиши, иситма ёки жойига қайтмайдиган қорайган тугун — 103 га қўнғироқ қилинг.

Кеча ҳаммаси чидаса бўладигандек эди, бугун эса ҳар бир ҳаракат оғриқ беради: ўтириб бўлмайди, орқа чиқарув тешиги ёнида қаттиқ, оғриқли тугун қўлга уннайди, ҳожатдан кейин қоғозда қон кўринади. Кўпинча бундай хуруж узоқ йўл рул ортида ўтиргандан, оғир ишдан, байрам дастурхонидан ёки бир неча кунлик ич қотишидан кейин бошланади. Бу кўпинча ёзда ҳам бўлади: жазирамада организм кўп суюқлик йўқотади ва нажас қаттиқлашади.

Ўткир геморрой қўрқитади, аммо аксарият ҳолларда тўғри ҳаракат қилиб, ўз вақтида шифокорга кўринсангиз, у билан курашиш мумкин. Қуйида дастлабки 48 соат учун тушунарли режа: уйда нима қилиш, нимадан қочиш ва қачон зудлик билан ёрдам кераклиги.

Ўткир геморрой нима ва уни қандай таниш мумкин?

Геморроидал тугунлар — анал каналдаги нормал томир «ёстиқчалари». Хуруж пайтида улар бирдан қонга тўлиб, шишади ва яллиғланади. Бу турлича намоён бўлиши мумкин:

• ташқи тугун тромбози — орқа чиқарув тешиги четида тўсатдан пайдо бўлган қаттиқ, оғриқли, кўкимтир-қизғиш дўмбоқча;
• ички тугунларнинг шиш билан тушиши — тугунлар ташқарига чиқади, оғрийди ва жойига ёмон қайтади;
• қон кетиши — қоғозда, томчи ёки ингичка оқим кўринишида, ҳожат охирида оч қизил қон;
• қичишиш, ачишиш, бегона жисм ва тўлиб кетиш ҳисси.

Ўхшаш белгилар анал ёриқ, абссесс (йирингли яллиғланиш) ва бошқа касалликларда ҳам бўлади, шунинг учун аниқ ташхисни проктолог қўяди. Тугунлар бир-биридан нимаси билан фарқ қилишини ички ва ташқи геморрой ҳақидаги мақолада ўқишингиз мумкин.

Қачон кутиб бўлмайди ва шошилинч ёрдам керак?

Агар булардан ҳеч бири бўлмаса, уйдаги чоралардан бошлаш мумкин, аммо яқин кунларда проктолог қабулига ёзилинг. Ташқи тугун тромбозида шифокор дастлабки кунларда баъзан оғриқни тез енгиллаштирадиган кичик муолажани таклиф қилади — бу ҳам ташрифни кечиктирмаслик учун яна бир сабаб.

Дастлабки 48 соатда нима қилиш керак?

Қабулни кутаётганингизда қуйидаги қадамлар оғриқ ва шишни камайтиришга ёрдам беради:

1. Совуқ. Кўпчиликка дастлабки соатларда матога ўралган совуқ компресс кунига бир неча марта 5–10 дақиқадан ёрдам беради. Музни тўғридан-тўғри терига қўйманг.
2. Илиқ ўтириб қилинадиган ванналар. Кунига бир неча марта ва ҳожатдан кейин илиқ, лекин иссиқ бўлмаган тоза сувда 10–15 дақиқадан ўтиринг. Уларнинг фойдаси ҳақидаги маълумотлар чекланган, аммо кўпчиликка оғриқ ва спазмни енгиллаштиради.
3. Юмшоқ ич келиши. Етарли сув ичинг, сабзавот, қовоқ, бўтқа ва олхўри қоқиси енг; агар шифокор нажасни юмшатувчи восита тавсия қилган бўлса, уни схема бўйича қабул қилинг.
4. Ҳожатхонада қисқа вақт. Кучанманг, узоқ ўтирманг ва телефон олиб кирманг. Бир-икки дақиқада ич келмаса, туринг ва кейинроқ уриниб кўринг.
5. Эҳтиёткор гигиена. Ҳар сафар ҳожатдан кейин салқин ёки илиқ сув билан ювининг ва терини ишқаламасдан, хушбўй салфеткаларсиз юмшоқ сочиқ билан артиб қуритинг.
6. Камроқ ўтириш. Соатлаб ўтирманг: ёнбошлаб ётган яхшироқ, ишда эса ҳар 30–40 дақиқада ўрнингиздан туринг. Стулга қўйилган юмшоқ ёстиқ босимни камайтиради.
7. Оғир юк йўқ. Бу кунларда оғир нарса кўтариш, жадал машғулотлар ва велосипеддан воз кечинг.

Хуруж пайтида қандай овқатланиш ва ичиш керак?

Мақсад — кучанишсиз чиқадиган юмшоқ нажас. Кун давомида, айниқса иссиқда, сувни бир текис ичинг. Сабзавотли шўрвалар, мошхўрда, бўтқалар, пиширилган қовоқ, қатиқ ва кефир, мевалар ва олхўри қоқиси мос келади. Кўпчилик аччиқ зираворлар ва спиртли ичимликлар ачишиш ва ноқулайликни кучайтиришини сезади; қатъий далиллар кам, аммо ўткир даврда уларни чеклаш оқилона. Овқатланиш ва ич келиши ҳақида батафсил ич қотиши ва геморрой ҳақидаги мақолада.

Малҳам, шам ва таблеткалар: нимани қабул қилиш мумкин?

Маҳаллий воситалар — малҳам, крем, шамлар — ва оғриқ қолдирувчилар аҳволни енгиллаштириши мумкин, аммо уларни шифокор ёки фармацевт билан бирга танлаган маъқул: баъзиларининг қарши кўрсатмалари бор, гормонли малҳамларни эса узоқ қўллаб бўлмайди. Оғриқни камайтириш усуллари ҳақида геморройда оғриқсизлантириш ҳақидаги мақолада сўзлаб берганмиз.

Рецепциз бериладиган Флебодиа 600 (диосмин 600 мг) препаратининг кўрсатмалари орасида ўткир геморройни симптоматик даволаш ҳам бор: йўриқномага кўра бу ҳолатда кунига 2–3 таблетка овқат пайтида қабул қилинади. Агар бир неча кунлик даволашдан кейин ҳам белгилар сақланиб қолса, шифокорга мурожаат қилиш керак. Препарат 18 ёшгача ва эмизиш даврида қўлланмайди, ҳомиладорликнинг И триместрида мумкин эмас, кейинроқ эса фақат шифокор тавсияси билан. Батафсил маълумот расмий йўриқномада. Қўллашдан олдин йўриқнома билан танишиб чиқинг ва мутахассис билан маслаҳатлашинг.

Нима қилиш мумкин эмас?

• Тугунни ўзингиз тешиш, сиқиб чиқариш ёки куйдириш.
• Саримсоқ, пиёз, қалампир, спирт, сирка каби таъсирловчи нарсаларни қўйиш ва кучли иситиш.
• Ҳаммомда буғланиш ёки иссиқ ваннада ўтириш: кучли иссиқлик тугунларга қон оқиб келишини кучайтиради.
• Тайинловсиз ҳуқна қилиш ва кучли сурги дорилар ичиш.
• Оғриқ ва қон камаймаса ҳам, «ўзи ўтиб кетади» деган умидда ҳафталаб чидаш.

Кейин нима бўлади ва янги хуружнинг олдини қандай олиш мумкин?

Тўғри чоралар кўрилганда ўткир белгилар кўпинча бир неча кунда пасаяди, шиш ва қаттиқлик эса аста-секин кетади. Ўткир геморройни даволаш аксарият ҳолларда консерватив: ич келишини меъёрлаштириш, маҳаллий воситалар ва шифокор танлайдиган дорилар, муолажа ва операциялар эса ҳаммага ҳам керак эмас. Агар тугунлар мунтазам тушса, қон кетиши такрорланса ёки хуружлар қайта-қайта бўлса, проктолог сиз билан замонавий кам инвазив даволаш усулларини муҳокама қилади.

Олдини олиш оддий: юмшоқ ва мунтазам ич келиши, клетчатка ва сув, кун давомида ҳаракат, ҳожатхонада қисқа вақт ва узоқ ўтирганда — офисда, рул ортида ёки пештахта ортида — танаффуслар. Агар олдинда вилоятлар орасида узоқ йўл бўлса, тўхтаб, ташқарига чиқиб, баданни ёзинг.

Қисқача хулоса

Ўткир геморрой нохуш, аммо одатда бошқарса бўладиган ҳолат. Хавотирли белгиларни истисно қилинг, узоқ ўтирмасдан дам олинг, ични юмшоқ тутинг, гигиенага эҳтиёткорлик билан амал қилинг ва проктологга боришни кечиктирманг. Шунда дастлабки 48 соат оғриқ билан узоқ кураш эмас, балки соғайишнинг бошланиши бўлади.

Manbalar: 1. van Tol RR, Kleijnen J, Watson AJM, et al. European Society of ColoProctology: guideline for haemorrhoidal disease. Colorectal Dis. 2020;22(6):650–662. 2. Davis BR, Lee-Kong SA, Migaly J, Feingold DL, Steele SR. The American Society of Colon and Rectal Surgeons Clinical Practice Guidelines for the Management of Hemorrhoids. Dis Colon Rectum. 2018;61(3):284–292. 3. Flebodia 600 preparatini tibbiyotda qo'llash bo'yicha yo'riqnoma (O'zbekiston Respublikasi).

• Ич қотиши ва геморрой: ични зарарсиз қандай тартибга солиш мумкин
• Геморрой нега пайдо бўлади: асосий хавф омиллари
• Геморройнинг биринчи белгилари: эътиборсиз қолдириб бўлмайдиган аломатлар