O'tkir gemorroy: davolash va dastlabki 48 soatda nima qilish kerak

2026-10-17

• Orqa chiqaruv teshigi yonida to'satdan og'riq, shish va tugun paydo bo'lsa, xotirjam, ammo kechiktirmasdan harakat qiling.
• Dastlabki kunlarda uzoq o'tirmasdan dam olish, mato orqali qisqa sovuq va iliq o'tirib qilinadigan vannalar yordam beradi.
• Asosiy vazifa — kuchanmasdan yumshoq ich kelishi: suv, kletchatka va hojatxonada qisqa vaqt.
• Malham, sham va og'riq qoldiruvchilar — shifokor yoki farmatsevt maslahati bilan; tugunni teshish yoki kuydirish mumkin emas.
• Kuchli qon ketishi, isitma yoki joyiga qaytmaydigan qoraygan tugun — 103 ga qo'ng'iroq qiling.

Kecha hammasi chidasa bo'ladigandek edi, bugun esa har bir harakat og'riq beradi: o'tirib bo'lmaydi, orqa chiqaruv teshigi yonida qattiq, og'riqli tugun qo'lga unnaydi, hojatdan keyin qog'ozda qon ko'rinadi. Ko'pincha bunday xuruj uzoq yo'l rul ortida o'tirgandan, og'ir ishdan, bayram dasturxonidan yoki bir necha kunlik ich qotishidan keyin boshlanadi. Bu ko'pincha yozda ham bo'ladi: jaziramada organizm ko'p suyuqlik yo'qotadi va najas qattiqlashadi.

O'tkir gemorroy qo'rqitadi, ammo aksariyat hollarda to'g'ri harakat qilib, o'z vaqtida shifokorga ko'rinsangiz, u bilan kurashish mumkin. Quyida dastlabki 48 soat uchun tushunarli reja: uyda nima qilish, nimadan qochish va qachon zudlik bilan yordam kerakligi.

O'tkir gemorroy nima va uni qanday tanish mumkin?

Gemorroidal tugunlar — anal kanaldagi normal tomir «yostiqchalari». Xuruj paytida ular birdan qonga to'lib, shishadi va yallig'lanadi. Bu turlicha namoyon bo'lishi mumkin:

• tashqi tugun trombozi — orqa chiqaruv teshigi chetida to'satdan paydo bo'lgan qattiq, og'riqli, ko'kimtir-qizg'ish do'mboqcha;
• ichki tugunlarning shish bilan tushishi — tugunlar tashqariga chiqadi, og'riydi va joyiga yomon qaytadi;
• qon ketishi — qog'ozda, tomchi yoki ingichka oqim ko'rinishida, hojat oxirida och qizil qon;
• qichishish, achishish, begona jism va to'lib ketish hissi.

O'xshash belgilar anal yoriq, abssess (yiringli yallig'lanish) va boshqa kasalliklarda ham bo'ladi, shuning uchun aniq tashxisni proktolog qo'yadi. Tugunlar bir-biridan nimasi bilan farq qilishini ichki va tashqi gemorroy haqidagi maqolada o'qishingiz mumkin.

Qachon kutib bo'lmaydi va shoshilinch yordam kerak?

Agar bulardan hech biri bo'lmasa, uydagi choralardan boshlash mumkin, ammo yaqin kunlarda proktolog qabuliga yoziling. Tashqi tugun trombozida shifokor dastlabki kunlarda ba'zan og'riqni tez yengillashtiradigan kichik muolajani taklif qiladi — bu ham tashrifni kechiktirmaslik uchun yana bir sabab.

Dastlabki 48 soatda nima qilish kerak?

Qabulni kutayotganingizda quyidagi qadamlar og'riq va shishni kamaytirishga yordam beradi:

1. Sovuq. Ko'pchilikka dastlabki soatlarda matoga o'ralgan sovuq kompress kuniga bir necha marta 5–10 daqiqadan yordam beradi. Muzni to'g'ridan-to'g'ri teriga qo'ymang.
2. Iliq o'tirib qilinadigan vannalar. Kuniga bir necha marta va hojatdan keyin iliq, lekin issiq bo'lmagan toza suvda 10–15 daqiqadan o'tiring. Ularning foydasi haqidagi ma'lumotlar cheklangan, ammo ko'pchilikka og'riq va spazmni yengillashtiradi.
3. Yumshoq ich kelishi. Yetarli suv iching, sabzavot, qovoq, bo'tqa va olxo'ri qoqisi yeng; agar shifokor najasni yumshatuvchi vosita tavsiya qilgan bo'lsa, uni sxema bo'yicha qabul qiling.
4. Hojatxonada qisqa vaqt. Kuchanmang, uzoq o'tirmang va telefon olib kirmang. Bir-ikki daqiqada ich kelmasa, turing va keyinroq urinib ko'ring.
5. Ehtiyotkor gigiyena. Har safar hojatdan keyin salqin yoki iliq suv bilan yuvining va terini ishqalamasdan, xushbo'y salfetkalarsiz yumshoq sochiq bilan artib quriting.
6. Kamroq o'tirish. Soatlab o'tirmang: yonboshlab yotgan yaxshiroq, ishda esa har 30–40 daqiqada o'rningizdan turing. Stulga qo'yilgan yumshoq yostiq bosimni kamaytiradi.
7. Og'ir yuk yo'q. Bu kunlarda og'ir narsa ko'tarish, jadal mashg'ulotlar va velosipeddan voz keching.

Xuruj paytida qanday ovqatlanish va ichish kerak?

Maqsad — kuchanishsiz chiqadigan yumshoq najas. Kun davomida, ayniqsa issiqda, suvni bir tekis iching. Sabzavotli sho'rvalar, moshxo'rda, bo'tqalar, pishirilgan qovoq, qatiq va kefir, mevalar va olxo'ri qoqisi mos keladi. Ko'pchilik achchiq ziravorlar va spirtli ichimliklar achishish va noqulaylikni kuchaytirishini sezadi; qat'iy dalillar kam, ammo o'tkir davrda ularni cheklash oqilona. Ovqatlanish va ich kelishi haqida batafsil ich qotishi va gemorroy haqidagi maqolada.

Malham, sham va tabletkalar: nimani qabul qilish mumkin?

Mahalliy vositalar — malham, krem, shamlar — va og'riq qoldiruvchilar ahvolni yengillashtirishi mumkin, ammo ularni shifokor yoki farmatsevt bilan birga tanlagan ma'qul: ba'zilarining qarshi ko'rsatmalari bor, gormonli malhamlarni esa uzoq qo'llab bo'lmaydi. Og'riqni kamaytirish usullari haqida gemorroyda og'riqsizlantirish haqidagi maqolada so'zlab berganmiz.

Retseptsiz beriladigan Flebodia 600 (diosmin 600 mg) preparatining ko'rsatmalari orasida o'tkir gemorroyni simptomatik davolash ham bor: yo'riqnomaga ko'ra bu holatda kuniga 2–3 tabletka ovqat paytida qabul qilinadi. Agar bir necha kunlik davolashdan keyin ham belgilar saqlanib qolsa, shifokorga murojaat qilish kerak. Preparat 18 yoshgacha va emizish davrida qo'llanmaydi, homiladorlikning I trimestrida mumkin emas, keyinroq esa faqat shifokor tavsiyasi bilan. Batafsil ma'lumot rasmiy yo'riqnomada. Qo'llashdan oldin yo'riqnoma bilan tanishib chiqing va mutaxassis bilan maslahatlashing.

Nima qilish mumkin emas?

• Tugunni o'zingiz teshish, siqib chiqarish yoki kuydirish.
• Sarimsoq, piyoz, qalampir, spirt, sirka kabi ta'sirlovchi narsalarni qo'yish va kuchli isitish.
• Hammomda bug'lanish yoki issiq vannada o'tirish: kuchli issiqlik tugunlarga qon oqib kelishini kuchaytiradi.
• Tayinlovsiz huqna qilish va kuchli surgi dorilar ichish.
• Og'riq va qon kamaymasa ham, «o'zi o'tib ketadi» degan umidda haftalab chidash.

Keyin nima bo'ladi va yangi xurujning oldini qanday olish mumkin?

To'g'ri choralar ko'rilganda o'tkir belgilar ko'pincha bir necha kunda pasayadi, shish va qattiqlik esa asta-sekin ketadi. O'tkir gemorroyni davolash aksariyat hollarda konservativ: ich kelishini me'yorlashtirish, mahalliy vositalar va shifokor tanlaydigan dorilar, muolaja va operatsiyalar esa hammaga ham kerak emas. Agar tugunlar muntazam tushsa, qon ketishi takrorlansa yoki xurujlar qayta-qayta bo'lsa, proktolog siz bilan zamonaviy kam invaziv davolash usullarini muhokama qiladi.

Oldini olish oddiy: yumshoq va muntazam ich kelishi, kletchatka va suv, kun davomida harakat, hojatxonada qisqa vaqt va uzoq o'tirganda — ofisda, rul ortida yoki peshtaxta ortida — tanaffuslar. Agar oldinda viloyatlar orasida uzoq yo'l bo'lsa, to'xtab, tashqariga chiqib, badanni yozing.

Qisqacha xulosa

O'tkir gemorroy noxush, ammo odatda boshqarsa bo'ladigan holat. Xavotirli belgilarni istisno qiling, uzoq o'tirmasdan dam oling, ichni yumshoq tuting, gigiyenaga ehtiyotkorlik bilan amal qiling va proktologga borishni kechiktirmang. Shunda dastlabki 48 soat og'riq bilan uzoq kurash emas, balki sog'ayishning boshlanishi bo'ladi.

Manbalar: 1. van Tol RR, Kleijnen J, Watson AJM, et al. European Society of ColoProctology: guideline for haemorrhoidal disease. Colorectal Dis. 2020;22(6):650–662. 2. Davis BR, Lee-Kong SA, Migaly J, Feingold DL, Steele SR. The American Society of Colon and Rectal Surgeons Clinical Practice Guidelines for the Management of Hemorrhoids. Dis Colon Rectum. 2018;61(3):284–292. 3. Flebodia 600 preparatini tibbiyotda qo'llash bo'yicha yo'riqnoma (O'zbekiston Respublikasi).

• Ich qotishi va gemorroy: ichni zararsiz qanday tartibga solish mumkin
• Gemorroy nega paydo bo'ladi: asosiy xavf omillari
• Gemorroyning birinchi belgilari: e'tiborsiz qoldirib bo'lmaydigan alomatlar